Η κατανάλωση ζάχαρης κατά τη διάρκεια θεραπείας με αντιβιοτικά μπορεί να διαταράξει σημαντικά το μικροβίωμα του εντέρου και να ευνοήσει την ανάπτυξη βακτηρίων που προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature.
Η ζάχαρη σε συνδυασμό με τη λήψη αντιβιοτικών μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου, αφήνοντας τον οργανισμό πιο ευάλωτο σε επικίνδυνες λοιμώξεις, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο επιστημονικό περιοδικό Nature, αξιοποίησε μια ιδιαίτερη «φυσική συνθήκη» για να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζονται τα βακτήρια του εντέρου. Οι ερευνητές μελέτησαν ασθενείς με καρκίνο που νοσηλεύονταν και λάμβαναν παρατεταμένη αντιβιοτική αγωγή πριν υποβληθούν σε μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων.
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της μελέτης ήταν ότι οι ασθενείς κατανάλωναν αποκλειστικά φαγητό που παρασκευαζόταν στο νοσοκομείο. Έτσι, οι επιστήμονες γνώριζαν με ακρίβεια τι και πόσο έτρωγε κάθε ασθενής, κάτι ιδιαίτερα δύσκολο να επιτευχθεί στις διατροφικές μελέτες, καθώς οι άνθρωποι συχνά δεν θυμούνται με ακρίβεια τι κατανάλωσαν ώρες ή ημέρες νωρίτερα.
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελείται από τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιούς και άλλους μικροοργανισμούς που ζουν στο πεπτικό σύστημα. Συμβάλλει στην πέψη, στην παραγωγή απαραίτητων βιταμινών και στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι επικοινωνεί και με τον εγκέφαλο, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων ουσίες όπως η σεροτονίνη, που συνδέονται με τον ύπνο, τη διάθεση και το στρες.
Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στη σύνθεση του μικροβιώματος. Άνθρωποι που ακολουθούν ποικίλη διατροφή, πλούσια σε φυτικές τροφές και φυτικές ίνες, τείνουν να έχουν μεγαλύτερη ποικιλία μικροοργανισμών στο έντερο σε σχέση με όσους καταναλώνουν περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Σε γενικές γραμμές, μεγαλύτερη ποικιλία μικροοργανισμών θεωρείται ένδειξη ενός πιο υγιούς μικροβιώματος, καθώς οι διαφορετικοί πληθυσμοί βακτηρίων μπορούν να εμποδίζουν δυνητικά επιβλαβείς μικροοργανισμούς να κυριαρχήσουν.
«Αυτό που διαφοροποιεί τη συγκεκριμένη μελέτη είναι ότι οι ασθενείς έχουν ήδη υποστεί σοβαρή διαταραχή του μικροβιώματός τους, ενώ παράλληλα η αντικαρκινική θεραπεία επηρεάζει και τη διατροφική τους κατάσταση», εξήγησε ο συν-συγγραφέας της μελέτης, δρ. Jonathan Peled, γιατρός και ερευνητής στο Memorial Sloan Kettering.
Οι ερευνητές από το Memorial Sloan Kettering Cancer Center, το NYU Langone Health και το City of Hope Cancer Center εξέτασαν τι συνέβη στο μικροβίωμα μετά τη χορήγηση αντιβιοτικών και την αλλαγή της διατροφής των ασθενών στο νοσοκομείο.
Αναλύοντας περισσότερα από 1.000 δείγματα κοπράνων από 173 ασθενείς και περισσότερα από 9.400 γεύματα, εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα σε βασικά διατροφικά συστατικά, όπως τα λιπαρά, οι υδατάνθρακες και οι φυτικές ίνες, και στους διαφορετικούς πληθυσμούς βακτηρίων του εντέρου. Παράλληλα, εξέτασαν την επίδραση συγκεκριμένων τροφών, όπως το κοτόπουλο, τα μήλα και το κέικ σοκολάτας.
Το βασικό εύρημα που επανεμφανιζόταν στην ανάλυση ήταν η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση γλυκών και στη διαταραχή του μικροβιώματος κατά τη διάρκεια της αντιβιοτικής αγωγής. Όσο περισσότερα τρόφιμα με ζάχαρη κατανάλωναν οι ασθενείς, τόσο μεγαλύτερη ήταν η απώλεια της ποικιλίας των βακτηρίων του εντέρου, με τις πρόσθετες μορφές ζάχαρης να φαίνεται ότι έχουν ιδιαίτερα επιβαρυντική επίδραση.
Μάλιστα, για κάθε αύξηση κατά περίπου 100 γραμμάρια στην κατανάλωση γλυκών κατά τη διάρκεια της θεραπείας με αντιβιοτικά, η ποικιλία του μικροβιώματος μειωνόταν κατά περίπου 24%, σύμφωνα με τα ευρήματα.
Η απώλεια της μικροβιακής ποικιλότητας συνδέθηκε με την αύξηση ορισμένων δυνητικά επικίνδυνων βακτηρίων, μεταξύ των οποίων το Enterococcus faecium.
Το συγκεκριμένο βακτήριο μπορεί να υπάρχει φυσιολογικά στο έντερο χωρίς να προκαλεί πρόβλημα, καθώς άλλοι μικροοργανισμοί περιορίζουν την ανάπτυξή του. Όταν όμως το μικροβίωμα διαταράσσεται, για παράδειγμα από τα αντιβιοτικά που εξαλείφουν μέρος των «ανταγωνιστικών» βακτηρίων, το Enterococcus μπορεί να πολλαπλασιαστεί ανεξέλεγκτα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος και να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, ακόμη και σήψη.
Στους ασθενείς που υποβάλλονταν σε μεταμόσχευση μυελού των οστών, οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η παρουσία του Enterococcus μπορεί να επιδεινώσει ορισμένες επιπλοκές, όπως τη νόσο μοσχεύματος κατά ξενιστή. Πρόκειται για μια σοβαρή επιπλοκή κατά την οποία τα κύτταρα του μοσχεύματος αναγνωρίζουν τους ιστούς του ασθενούς ως ξένους και τους επιτίθενται.
Τα πειράματα σε ποντίκια
Για να διαπιστώσουν αν μπορούσαν να αναπαράγουν τα ευρήματα της μελέτης, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν αντίστοιχα πειράματα και σε ποντίκια.
Μετά τη χορήγηση μιας δόσης αντιβιοτικού ευρέος φάσματος, παρατήρησαν μικρή αύξηση των βακτηρίων Enterococcus. Όταν όμως στα ζώα χορηγήθηκε παράλληλα πρόσθετη ζάχαρη, ο αριθμός των βακτηρίων αυξήθηκε κατά 16 φορές την τρίτη ημέρα και κατά 33 φορές την έκτη ημέρα.
Τα ευρήματα στους ανθρώπους συνδέθηκαν επίσης με μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική διαφορά στον κίνδυνο θανάτου μετά τη μεταμόσχευση. Οι ασθενείς που κατανάλωναν περισσότερη ζάχαρη από τον μέσο όρο εμφάνισαν περίπου 12% υψηλότερο κίνδυνο να πεθάνουν μετά τη μεταμόσχευση σε σχέση με εκείνους που κατανάλωναν λιγότερη.
Η αύξηση των βακτηρίων Enterococcus διατηρήθηκε για περίπου οκτώ ημέρες μετά τη θεραπεία με αντιβιοτικά.
Ο δρ. Anthony Maresso, καθηγητής Ιολογίας και Μικροβιολογίας στο Baylor College of Medicine, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και εκτίμησε ότι θα προκαλέσουν συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα.
Όπως σημείωσε, το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ασθενείς που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση, καθώς ο κίνδυνος λοιμώξεων αποτελεί μία από τις βασικές ανησυχίες κατά τη νοσηλεία τους. Παράλληλα, έθεσε το ερώτημα εάν θα πρέπει να εξεταστεί ακόμη και η αλλαγή της διατροφής που παρέχεται στα νοσοκομεία.
Το επόμενο ερώτημα είναι αν τα ίδια ευρήματα αφορούν και ανθρώπους που λαμβάνουν αντιβιοτικά εκτός νοσοκομείου. Για παράδειγμα, δεν είναι ακόμη σαφές αν μια διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης αντιβιοτικής αγωγής, όπως για μια λοίμωξη του αυτιού, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μεταγενέστερων λοιμώξεων.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η μελέτη δεν αποτελεί τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, στην οποία διαφορετικές ομάδες ασθενών θα ακολουθούσαν ελεγχόμενες διατροφές. Επομένως, δεν μπορεί να αποδείξει ότι η ζάχαρη προκαλεί από μόνη της τις συγκεκριμένες επιπτώσεις.
Ωστόσο, δεδομένου ότι ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης ζάχαρης θεωρείται γενικά ωφέλιμος, ο Peled σημειώνει ότι δεν είναι παράλογο να εξετάζεται η μείωσή της κατά τη διάρκεια μιας αντιβιοτικής θεραπείας.
«Αυτό που υποδεικνύει η μελέτη μας δεν είναι ότι πρέπει να αποφεύγουμε τη ζάχαρη καθ’ όλη τη διάρκεια, αλλά ειδικά την περίοδο που λαμβάνουμε αντιβιοτικά», ανέφερε.
