Για 12η χρονιά, το Αρκαλοχώρι φιλοξένησε τον θεσμό που κρατά ζωντανή τη γαστρονομική παράδοση της Κρήτης.
Αγαπάμε ιδιαίτερα την κρητική κουζίνα και ακόμη περισσότερο τους ανθρώπους που φροντίζουν να τη διατηρούν ζωντανή. Εκείνους τους ανήσυχους ερευνητές της γεύσης που γυρίζουν το νησί από άκρη σε άκρη, ακούν συνταγές από τα στόματα των μεγαλύτερων,
δοκιμάζουν πιάτα με ιστορία αιώνων και καταγράφουν προϊόντα, αναλογίες και τεχνικές. Ανθρώπους που δε διασώζουν απλώς συνταγές, αλλά μια ολόκληρη αφήγηση, την οποία οφείλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές. Σε αυτήν ακριβώς τη ζωντανή μετάδοση της γνώσης στηρίζεται εδώ και δώδεκα χρόνια το Φεστιβάλ Κρητικής Κουζίνας.
Η ιστορία του θεσμού ξεκίνησε το 2013, στους Αποστόλους Πεδιάδος, όταν οι άνθρωποι του χωριού κλήθηκαν να παρουσιάσουν την τοπική παραδοσιακή κουζίνα. Η επιτυχία εκείνης της πρώτης συνάντησης άνοιξε τον δρόμο για τη συνέχειά της και, χρόνο με τον χρόνο,
η αρχική τοπική πρωτοβουλία εξελίχθηκε σε έναν παγκρήτιο θεσμό. Σύμφωνα με την πρόεδρο του Φεστιβάλ, Λένα Ηγουμενάκη, στη μέχρι σήμερα διαδρομή του έχει συνεργαστεί με περισσότερους από 250 πολιτιστικούς συλλόγους από κάθε γωνιά της Κρήτης.
Για 12η συνεχή χρονιά, το Φεστιβάλ Κρητικής Κουζίνας φέρνει στο προσκήνιο τις αυθεντικές γεύσεις της Κρήτης. Φέτος, τα τραπέζια στήθηκαν στο Αρκαλοχώρι του Ηρακλείου.
Αυτό που το διαφοροποιεί από ένα συνηθισμένο φεστιβάλ γεύσης είναι ότι στο επίκεντρό του δε βρίσκεται μόνο το τελικό πιάτο. Βρίσκεται ο άνθρωπος που κουβαλά τη γνώση, η κοινότητα που διατηρεί τη συνταγή και η ίδια η διαδικασία μέσα από την οποία η παράδοση περνά στους νεότερους. Στις δράσεις του θεσμού μπορεί κανείς να συναντήσει ακόμη και τέσσερις γενιές της ίδιας οικογένειας να μαγειρεύουν μαζί, μεταφέροντας όχι μόνο υλικά και τεχνικές, αλλά έναν ολόκληρο κόσμο μνήμης, φιλοξενίας και καθημερινής ζωής.
Άλλωστε, το Φεστιβάλ δεν εξαντλείται σε μία μόνο ημέρα εκδηλώσεων. Καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου οργανώνει δράσεις γύρω από τον πολιτισμό της κουζίνας, τις πρώτες ύλες, τις αγροτικές εργασίες και τη σχέση του φαγητού με την ιστορία κάθε τόπου.
Η κουζίνα παρουσιάζεται ως μια ζωντανή διαδικασία μέσα από την οποία ο πολιτισμός μεταδίδεται και εξελίσσεται. Οι συνταγές μαγειρεύονται ξανά, συζητούνται, δοκιμάζονται και περνούν στα χέρια ανθρώπων που, διαφορετικά, ίσως να μην είχαν ποτέ την ευκαιρία να τις γνωρίσουν.
Ένας θεσμός στην ενδοχώρα της Κρήτης
Για τη δωδέκατη διοργάνωσή του, το Φεστιβάλ μεταφέρθηκε στο Αρκαλοχώρι, στην ενδοχώρα της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου. Το Αρκαλοχώρι αποτελεί ιστορική έδρα του Δήμου Μινώα Πεδιάδας και βρίσκεται περίπου 30 χιλιόμετρα από την πόλη του Ηρακλείου, σε μια περιοχή που συνδέεται στενά με την αγροτική ζωή της Κρήτης.
Η επιλογή του τόπου είχε ιδιαίτερο βάρος. Το Αρκαλοχώρι και η ευρύτερη περιοχή της Πεδιάδας έχουν ταυτιστεί με την καλλιέργεια της γης, τα τοπικά προϊόντα, τα πανηγύρια, τα οικογενειακά τραπέζια και τις συλλογικές δράσεις των χωριών. Σε έναν τέτοιο τόπο, η γαστρονομία δεν αποτελεί μια ανεξάρτητη πολιτιστική δραστηριότητα. Είναι δεμένη με την παραγωγή, την εποχικότητα, τις αγροτικές εργασίες και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η κοινωνική ζωή.
Αυτό που κάνει το φεστιβάλ να ξεχωρίζει είναι ότι δεν προβάλλει απλώς τα πιάτα, αλλά και όλη την προετοιμασία, τις αγροτικές εργασίες και την επεξεργασία των πρώτων υλών μέχρι το φαγητό να μπει στο τσουκάλι ή στο φούρνο. Έτσι συνδέει πραγματικά την ιστορία του κάθε τόπου με τη γαστρονομία του.
Παράλληλα, το Αρκαλοχώρι παραμένει βαθιά σημαδεμένο από τον σεισμό της 27ης Σεπτεμβρίου 2021, ο οποίος προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε κατοικίες, επιχειρήσεις και υποδομές στην περιοχή. Η φιλοξενία μιας μεγάλης παγκρήτιας γιορτής εκεί αποκτά, επομένως, και έναν πρόσθετο συμβολισμό: φέρνει κόσμο στην περιοχή, ενεργοποιεί τους τοπικούς φορείς και επαναφέρει στο προσκήνιο μια κοινωνία που συνεχίζει να διεκδικεί την αποκατάσταση και την εξωστρέφειά της.
Η Σόνια και ο Μιχάλης Σουλτάτος, γονείς του γνωστού σεφ Λευτέρη Σουλτάτου (στη μέση της φωτό), ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, ο Τάσος Παπαδάκης, σεφ και Πρόεδρος της Λέσχης Αρχιμαγείρων Κρήτης, η Λένα Ηγουμενάκη, Πρόεδρος του Φεστιβάλ Κρητικής Κουζίνας και ο Γραμματέας Συλλόγου Ενεργών Πολιτών Σαμπά Γεώργιος Στειακάκης
Το Εκθεσιακό Κέντρο Αρκαλοχωρίου έγινε την Κυριακή 2 Αυγούστου το σημείο συνάντησης πολιτιστικών συλλόγων, εθελοντών, κατοίκων και επισκεπτών από ολόκληρη την Κρήτη. Το «παρών» έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης,
ο δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας Βασίλης Κεγκέρογλου, εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του Παγκόσμιου Συμβουλίου Κρητών, ενώ ξεχωριστή ήταν και η παρουσία του σεφ Λευτέρη Σουλτάτου, ο οποίος συμμετείχε στην Επιτροπή Γευσιγνωσίας. Η μεγάλη προσέλευση του κόσμου επιβεβαίωσε ότι το Φεστιβάλ έχει πλέον καθιερωθεί ως μία από τις σημαντικότερες γιορτές της κρητικής γαστρονομίας και του πολιτισμού.
Ποδιές, καζάνια και πολλές γενιές μαζί
Από τις πρώτες στιγμές επικράτησε δημιουργικός αναβρασμός πίσω από τους πάγκους, τα σκεύη, τα ταψιά και στα καζάνια των πολιτιστικών συλλόγων. Σχεδόν 30 σύλλογοι και φορείς από διαφορετικές περιοχές της Κρήτης πήραν μέρος στη φετινή διοργάνωση, από χωριά της Πεδιάδας και του Ηρακλείου μέχρι τη Σητεία, το Λασίθι και άλλες περιοχές του νησιού. Παρουσίασαν παραδοσιακά μαγειρέματα, εδέσματα και τοπικά προϊόντα, αποτυπώνοντας τον πλούτο και τις διαφορετικές εκφράσεις της κρητικής κουζίνας.
Σχεδόν 30 σύλλογοι από όλη την Κρήτη και άνθρωποι όλων των ηλικιών συμμετείχαν στο Φεστιβάλ για να μοιραστούν παραδοσιακές συνταγές, που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Ο αριθμός των συμμετοχών αποκτά ουσία όχι μόνο λόγω του μεγέθους του, αλλά και λόγω της σύνθεσής του. Στη διαδικασία μπήκαν άνθρωποι κάθε ηλικίας. Μεγαλύτερες γυναίκες και άνδρες, που έχουν μάθει τις συνταγές μέσα στην οικογένεια, μαγείρεψαν δίπλα σε νεότερους εθελοντές και
παιδιά. Στις παράλληλες δράσεις, οι μικροί επισκέπτες έπλασαν κουλουράκια, πειραματίστηκαν με χρώματα και υλικά της κουζίνας και γνώρισαν τα έθιμα της Πεδιάδας. Γιατί είναι γεγονός ότι το Φεστιβάλ λειτουργεί σαν ένα ανοιχτό σχολείο γαστρονομίας και εκεί βρίσκεται η σημασία του.
Ό,τι καλό και νόστιμο έχει ο τόπος
Κάθε συμμετοχή κουβαλούσε και μια διαφορετική τοπική αφήγηση. Άλλες περιοχές έφεραν ζύμες και αρτοσκευάσματα, άλλες φαγητά που γεννήθηκαν μέσα στις ανάγκες της αγροτικής ζωής, άλλες γλυκά, βότανα, χόρτα και προϊόντα που συνδέονται με τις καλλιέργειές τους.
Ζυμωτά αρτοσκευάσματα, στα οποία η Κρήτη έχει μεγάλη παράδοση.
Η σημασία αυτών των πιάτων δεν εξαντλείται στη γεύση. Πολλές από τις παραδοσιακές συνταγές της Κρήτης δημιουργήθηκαν μέσα από την ανάγκη αξιοποίησης όσων υπήρχαν διαθέσιμα σε κάθε εποχή. Βασίστηκαν στην οικονομία των υλικών, στην αποφυγή της σπατάλης, στην καλλιέργεια του λαχανόκηπου, στη συλλογή άγριων χόρτων και στη χρήση του ελαιολάδου, των οσπρίων, των δημητριακών και των προϊόντων της κτηνοτροφίας.
Μέσα από αυτήν τη σκοπιά, οι συνταγές που επανέρχονται στην επιφάνεια δεν αποτελούν μόνο αναμνήσεις ενός παρελθόντος. Έχουν να πουν πολλά και για το παρόν: για την εποχικότητα, τη βιωσιμότητα, την τοπική παραγωγή και την ανάγκη μιας διατροφής που διατηρεί ουσιαστική σχέση με τον τόπο όπου γεννιέται.
Το παραδοσιακό κρητικό τραπέζι, παράδειγμα εποχικότητας και βιωσιμότητας.
Το φετινό πρόγραμμα επιχείρησε να αποδώσει ακριβώς αυτήν την ευρύτερη διάσταση. Δίπλα στα μαγειρέματα οργανώθηκαν αναπαραστάσεις παραδοσιακών αγροτικών εργασιών, όπως ο βολόσυρος, η συγκομιδή και ο τρύγος, καθώς και δράσεις αφιερωμένες στα κρητικά βότανα, στην υφαντική και στην πανεροπλεκτική
Με αυτόν τον τρόπο, το φαγητό συνδέθηκε ξανά με όσα προηγούνται της κουζίνας: με τη σπορά, τον θερισμό, τη συλλογή, το αλώνισμα, την αποθήκευση και τη μεταποίηση.
Η γαστρονομία ως πολιτισμός και γνώση
Σημαντικό μέρος της διοργάνωσης αποτέλεσε και η επιστημονική εσπερίδα, με εισηγήσεις γύρω από τη διατροφή, την υγεία, τα φυτά, τα τοπικά προϊόντα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το στοιχείο αυτό φανερώνει ότι το Φεστιβάλ δεν αντιμετωπίζει την παράδοση ως ένα πεδίο που είναι σε διαρκή διάλογο με τη σύγχρονη επιστημονική γνώση.
Κωνσταντίνος Μπογδανίδης (δημοσιογράφος), Βασίλης Κερκέρογλου (Δήμαρχος Μίνωα Πεδιάδας), Λένα Ηγουμενάκη, Τάσος Παπαδάκης, Γεώργιος Ζερβάκης (Δήμαρχος Σητείας) και Λευτέρης Σουλτάτος
Η Κρητική Διατροφή εξετάστηκε όχι μόνο ως πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και ως διατροφικό πρότυπο με ευρύτερη αξία. Η σύνδεση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επιτρέπει στις παλιές συνταγές να βγουν από το πλαίσιο της νοσταλγίας και να συζητηθούν με σημερινούς όρους: τι σημαίνει υγιεινή διατροφή, πώς στηρίζεται η τοπική οικονομία και με ποιον τρόπο περιορίζεται η απόσταση ανάμεσα στον παραγωγό και τον καταναλωτή.
Η Κρητική διατροφή αποτελεί παγκόσμιο διατροφικό πρότυπο και αυτή η πλευρά τονίστηκε ιδιαίτερα στο Φεστιβάλ, καθώς μπορεί και πρέπει να αποτελέσει μέσο στήριξης της τοπικής οικονομίας.
Η ένταξη του Φεστιβάλ στις δράσεις της «Κρήτη, Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026» έδωσε στη διοργάνωση μεγαλύτερη προβολή. Αυτό, όμως, δεν άλλαξε τον χαρακτήρα της. Στο επίκεντρο εξακολουθούν να βρίσκονται οι άνθρωποι, οι παραδοσιακές συνταγές και τα τοπικά προϊόντα που συνθέτουν τη γαστρονομική ταυτότητα της Κρήτης.
Η παράδοση που κερδίζει τη μάχη με τον χρόνο
Στο τέλος της ημέρας, το πιο σημαντικό ήταν η εικόνα τόσων ανθρώπων που επέλεξαν να διαθέσουν χρόνο, εργασία και γνώση για να προβάλουν ό,τι καλό και νόστιμο έχει ο τόπος τους. Σε μια εποχή κατά την οποία η καθημερινή διατροφή γίνεται συχνά βιαστική, τυποποιημένη και αποκομμένη από τη γη και τα προϊόντα της, δεκάδες συμμετέχοντες επέλεξαν να επιστρέψουν στη φωτιά, το ζύμωμα και το κοινό τραπέζι.
Το κοινό τραπέζι και το μοίρασμα αποτελούν την πεμπτουσία της κρητικής παράδοσης και, κατ’ επέκταση, της γαστρονομίας του τόπου.
Το Φεστιβάλ Κρητικής Κουζίνας έχει καταφέρει, μέσα σε δώδεκα χρόνια, να δημιουργήσει ένα ευρύ δίκτυο ανθρώπων που δεν ανταγωνίζονται για το καλύτερο πιάτο, αλλά συνεργάζονται για να μη χαθεί η γνώση. Άλλωστε, στο τέλος της φετινής διοργάνωσης απονεμήθηκαν τιμητικές διακρίσεις σε όλους τους συλλόγους, υπογραμμίζοντας τον συλλογικό και όχι ανταγωνιστικό χαρακτήρα της γιορτής.
Κάπως έτσι, στο Αρκαλοχώρι δε μαγειρεύτηκαν μόνο παραδοσιακά εδέσματα. Μαγειρεύτηκε ξανά η ίδια η μνήμη της Κρήτης με συνταγές που βγήκαν από τα οικογενειακά τετράδια και με την υπόσχεση ότι θα περάσουν σε ακόμη περισσότερα χέρια.https://www.tovima.gr/editor/mastora-dora/
