Από τον θρίαμβο της 18ης Οκτωβρίου και τα πανηγύρια στους δρόμους, στις μεγάλες τομές και το παρασκήνιο της εξουσίας – Η εμβληματική δημοσιογράφος Μαρία Ρεζάν θυμάται τις πρώτες 365 ημέρες του Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία
Το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου του 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου ζούσε τον προσωπικό του θρίαμβο και σχεδόν οι μισοί Ελληνες τον δικό τους: το ΠαΣοΚ είχε κερδίσει τις εκλογές με το 48% των ψήφων και με το σύνθημα για «Αλλαγή» να δονεί τις προεκλογικές πλατείες.
Για τα επόμενα 8 χρόνια ο Παπανδρέου θα γινόταν ο μεγάλος πρωταγωνιστής της πολιτικής σκηνής.
Η «Αλλαγή», ωστόσο, θα άφηνε το αποτύπωμά της ήδη από τις πρώτες ημέρες της ανάληψης της εξουσίας από ένα κόμμα που σημάδεψε τη μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας.
Καθώς σήμερα συμπληρώνονται 45 χρόνια από την πρώτη εκλογική νίκη του ΠαΣοΚ, «Το Βήμα» ανέτρεξε στο ιστορικό του αρχείο, όχι για τον θρίαμβο αλλά για τον πρώτο απολογισμό της νέας κυβέρνησης.
Αυτές τις 365 πρώτες ημέρες ανέλαβε να καταγράψει η Μαρία Ρεζάν, η εμβληματική δημοσιογράφος με τη χαρακτηριστική φωνή μα και με μια απολαυστική πένα.
«Εκανα ό,τι μπόρεσα. Αλλά…».
Ενα τηλεφώνημα στην Ελένη Βλάχου («χάσαμε»). Ενα δεύτερο, στον Ανδρέα, για να τον συγχαρεί («Καλή σου τύχη»).
Στο διαμέρισμά του της οδού Κανάρη ο Γιώργος Ράλλης παίζει θλιμμένα αλλά και ήρεμα το κομπολόι του, καθώς το σούρουπο της 18 εκείνου του περυσινού Οκτώβρη μόλις αρχίζει να τυλίγει την Αθήνα. Οι Ελληνες δεν ξέρουν ακόμη τίποτα. Και διασκεδάζουν μάλιστα την ανυπόφορη αναμονή με τη μετεκλογική τους βεγγέρα.
Στην αρχή στα τηλέφωνα (και λίγο-πολύ εμπιστευτικά), μετά από την τηλεόραση:
«Το ΠαΣοΚ κάνει αυτοδύναμη κυβέρνηση».
Από τη Φλώρινα μέχρι το Λασίθι κι από τη Σάμο μέχρι την Ιθάκη η νίκη της Αλλαγής ξεσηκώνει μια απέραντη βοή. Που παρασύρει, λες και στη χαρά της, ακόμη και τους χαμένους. («Για να δούμε τι θα κάνουν κι αυτοί… Ετσι κι έτσι δεν πήγαινε άλλο».) Τόσο που μόλις οι κάμερες φωτίσουν το Καστρί (και ο μεγάλος πρωταγωνιστής της βραδιάς, που λάμπει από επιτυχία, θα πει πως είναι «πρωθυπουργός όλων των Ελλήνων», οι μισοί (και παραπάνω) Ελληνες θα ξεχυθούν στους δρόμους. Εκεί που τους καλούν, ρυθμικά κι επίμονα, τα «κλάξον» κάθε είδους.
Τα «Πασοκάκια» αλληλοχαιρετιούνται με την ευχή «Καλή Αλλαγή». Κι όταν ο Ανδρέας θα ερωτηθεί με τι μπορεί να ποτιστεί αυτή η χαρά των Ελλήνων, ώστε να μη μαραθεί, θ’ απαντήσει:
«Με όλο και περισσότερη και πλατύτερη δημοκρατία». Ενώ στο πρώτο Υπουργικό Συμβούλιο θα πει στους πρώτους εκείνους συνεργάτες του: «Ο λαός περιμένει το προσωπικό μας ήθος και την ειλικρίνειά μας. Δεν έχουμε δικαίωμα ν’ απογοητεύσουμε».
Με τους μύστακές τους, τα νέα παιδιά στην εξουσία προκαλούν αμέσως την περιέργεια. Αλλά και τη συμπάθεια.
Καθώς, λοιπόν, οι μέρες τούτου του Οκτώβρη της Αλλαγής φυλλοροούν, η Αλλαγή βρίσκεται σ’ όλα τα χείλη. Το δολάριο κάνει 58 δρχ. Και για να διαδεχθεί τον 80χρονο Ξενοφώντα Ζολώτα (που επιμένει πως αποχωρεί λόγω ηλικίας αλλά εύχεται, εύχεται, εύχεται…) καλείται, κατεπειγόντως, από τη Γενεύη (όπου εργάζεται σε Διεθνή Οργανισμό), ο μελλοντικός «τσάρος της Ελληνικής Οικονομίας», Γεράσιμος Αρσένης.
Η Αλλαγή κρίνει αμέσως πως οι τηλε-Ελληνες αξίζουν κάτι περισσότερο από τον «θυρωρό» τους και ένα «Λούνα Παρκ». Τα σίριαλ της δεξιάς τηλετύφλωσης (κατά Βασίλη Βασιλικόν) καταργούνται με το τσεκούρι. Χωρίς, ίσως, κανείς, ακόμη να ‘χει προφτάσει να σκεφθεί με τι θα αντικατασταθούν.
Αλλωστε, η μεγάλη τηλε-βεντέτα στα τέλη εκείνου του περσινού Οκτώβρη είναι… μα ο Ανδρέας Παπανδρέου. Που θα «σκίσει» όλες τις ελληνικές μικρές οθόνες με τη συνέντευξή του στο ABC. «Για δες ετοιμότητα το παιδί μου. Οχι, πρόσεξε αμεσότητα» «Μπράβο του». Από δεξιούς και αριστερούς το «μπράβο».
[…]
Συνεπής, μετρημένος, ο Γιώργος Γεννηματάς φέρνει στη Βουλή το νομοσχέδιό του για την ψήφο στα 18. Η Βουλή θα το ψηφίσει ομόφωνα. Την ελληνική ομοψυχία θα θέσει, πρώτος σε δοκιμασία, ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι και ο στρατιωτικός του νόμος. «Στυγνό πραξικόπημα» θα το πουν αυτόν τον νόμο πολλοί Ελληνες (που δεν είναι όλοι δεξιοί). «Θλίβομαι, αλλά όχι ανάμειξη στα εσωτερικά της Πολωνίας» γνωματεύει ο Ανδρέας.
Την ένταση και την ενόχληση που γεννιούνται από το Πολωνικό παρά θα διασκεδάσει ωστόσο, το ατελείωτο χαμόγελο του Γιασέρ Αραφάτ που βρίσκεται σε επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα.
Πλησιάζουν και τα Χριστούγεννα. Και «το χριστουγεννιάτικο τραπέζι θα είναι από 20% μέχρι 25% πιο ακριβό από πέρσι» αναγγέλλει ο Τύπος. «Εις ο οι Ελληνες μοιάζουν ν’ απαντούν: “Ε, τι να κάνουμε;”. Μήπως η ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου – που έχει μόλις δημοσιευθεί – δεν αποκαλύπτει τον τρελό, τρελό χορό του δημοσίου χρήματος που έγινε επί Δεξιάς;
Οι Ελληνες, μάλιστα, μοιάζουν να διασκεδάζουν ανακαλύπτοντας πως το κέντημα είναι από τις πιο επικερδείς ελληνικές επιχειρήσεις. Αφού πρώτος, με 186 εκατ. ετήσιο εισόδημα, έρχεται (στον κατάλογο των πλουσιότερων Ελλήνων) ο κ. Ελευθ. Μουζάκης. Αυτός που φτιάχνει τις κλωστές «Ντε-Μι-Σε».
Η βόμβα Κουτσόγιωργα θα σκάσει παραμονή Χριστουγέννων: Συμβούλια, γενικοί διευθυντές, «υπαίτιοι της γραφειοκρατίας και της ρουσφετολογίας», τέλος. Ο μποναμάς του Λευτέρη Βερυβάκη στους μαθητές ονομάζεται κατάργηση των Πανελληνίων. Ενας υπουργός, με πολύ ιδιότυπο τόνο φωνής, δηλώνει πως τα «φακελάκια» και τα ράντζα στα νοσοκομεία θα σταματήσουν με τον θεσμό των νοσοκομειακών γιατρών.
Το όνομά του: Παρασκευάς Αυγερινός. Με την είσοδο του ’82 το ελληνικό οικονομικό λεξιλόγιο εμπλουτίζεται με μια λουλουδιασμένη λέξη: «δέσμη». Αλλά και με μια δεύτερη (από αυτές που τόσο αρέσει στον πρωθυπουργό να λανσάρει και να καθιερώνει): «στενωπός». Και για τη στενωπό του ’82 και «τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε» ο Ανδρέας Παπανδρέου ζητάει απ’ όλους «συμπαράσταση και κατανόηση».
[…]
Ο Ανδρέας, τούτο το κυριακάτικο πρωινό του Φλεβάρη, αρπάζει το μικρόφωνο του «Σπόρτινγκ». Για να πει στους πέντε χιλιάδες εκπροσώπους του κινήματος πως:
«Αλλο το κίνημα και άλλο το κράτος». Και ακόμη πως: «Ο δρόμος μας είναι χωρίς επιστροφή». Λίγες μέρες αργότερα στην κοινοβουλευτική του ομάδα θα πει: «Ακούστε, έχουμε τη θετική ανοχή του λαού. Και δεν έχουμε κανέναν λόγο να δείχνουμε εκδικητές». Και ο Ανδρέας Παπανδρέου θα προσθέσει: «Προσέξτε, γιατί έχει αρχίσει μια βρώμικη επίθεση εναντίον μας».
[…]
Στην Ευρώπη ο σοσιαλιστής Ευρωπατέρας Σπύρος Πλασκοβίτης εκλέγεται σε μια από τις αντιπροεδρίες της Ευρωσοσιαλιστικής ομάδας. Και ο άλλος Ευρωσοσιαλιστής, ο Κώστας Νικολάου, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
«Θα μετέχουμε, ενεργά, στα θεσμικά όργανα της Κοινότητας» δηλώνουν και οι δύο. Εκεί κάπου είναι που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θ’ αφήσει να διαρρεύσει μια «αδιάκριτη» συμβουλή του προς τον πρωθυπουργό:
«Αυτόν τον Κώστα Σημίτη να τον προσέχεις. Και μέσα και έξω, όλοι μου λένε πως είναι εξαίρετος στα Κοινοτικά».
[…]
Ο ανασχηματισμός που γίνεται – επιτέλους στις αρχές Ιουλίου, βαφτίζεται «αναδόμηση». Η λέξη θα κληθεί σε όλους τους χρόνους («αναδομήθηκε», «αναδομημένης» (η)) και θα γνωρίσει λαμπρή σταδιοδρομία.
Τα νέα πρόσωπα, μεταξύ άλλων, της «αναδομημένης» κυβέρνησης ονομάζονται Γεράσιμος Αρσένης (ή ο «τσάρος»), Δημήτριος Κουλουριάνος (ή Δημήτρης ο Καβαφηκός), Κώστας Λαλιώτης (ή ο νέος του νέου υφυπουργείου
της Νέας Γενιάς). Ολόκληρα υπουργεία ξηλώνονται (κι άλλα γεννώνται). Το «Ποντίκι» αρχίζει να δημοσιεύει αγγελία του (σβησμένου από τον χάρτη) υπουργείου Βιομηχανίας.
Ο Γιώργος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, που διαδέχεται στη Δικαιοσύνη τον Στάθη Αλεξανδρή, δεν υποψιάζεται πως κάπου στο νέο του γραφείο είναι ακουμπισμένη μια βραδυφλεγής βόμβα που λέγεται «έκθεση Παπακρυά».
Προς το παρόν η Δικαιοσύνη χαιρετά τον νέο Πρόεδρο του Αρείου Πάγου Γιώργο Κώνστα. Ενώ η Βουλή καταργεί τη μοιχεία (σαν ποινικό αδίκημα) και ψηφίζει τον νόμο για τους δήμους και τις κοινότητες. Ο Δήμος Πολίχνης της Θεσσαλονίκης μπαίνει στην ιστορία, καθώς ο δήμαρχός του τελεί τον πρώτο ελληνικό πολιτικό γάμο.
Ο Ανδρέας τη μια μέρα επιθεωρεί τον στόλο και την άλλη παρακολουθεί άσκηση της αεροπορίας. Και, στις αίθουσες του Πολεμικού Μουσείου, υπόσχεται σε συγκεντρωμένους Κύπριους: «Ο φάκελος της Κύπρου θ’ ανοιχθεί». Ο Γιάννης Καψής, βέβαια, εξακολουθεί να συναντά, μέρα παρά μέρα, τον κ. Αλατσάμ.
[…]
Η σεπτεμβριάτικη βόμβα λέγεται έκθεση Παπακαρυά που αρχίζει να δημοσιεύεται στα «Νέα». (Αλλά που ο εισαγγελέας θα σταματήσει τη δημοσίευσή της. (Γιατί, πώς;). Οι πάντες τώρα μιλάνε για «κρίση στη Δικαιοσύνη».
«Κάτι καλό θα βγει από αυτήν την κρίση» αποφαίνεται ωστόσο ο πρώτος των Αεροπαγιτών, Γιώργος Κώνστας.
Το ελληνικό, όμως δάκρυ του Σεπτέμβρη θα ‘ναι για τον Μάνο Λοΐζο, που ο δρόμος και η δική του ιστορία θα τελειώσουν κάποιο δειλινό, στο Α’ Νεκροταφείο. «Γειά σου Ηλιε, γεια σου», θα του τραγουδήσουν, αντί άλλου επικήδειου, χιλιάδες φίλοι του.
[…]
Ενας χρόνος, ωστόσο, τι είναι; Είναι πολύ μόνον γι’ αυτούς που εδώ κι ένα χρόνο ελπίζανε, πιστεύανε, φοβούνταν και θέλανε «την αποκάλυψη τώρα».
Η ιστορία ωστόσο δεν ξέρει από «τώρα». Και αλάνθαστα, θα ξεδιαλύνει. Και θα κρατήσει για τις σελίδες της αυτό που της πρέπει από το χρονικό των τριακοσίων εξήντα πέντε πρώτων ημερών μιας αλλαγής.
