«Ένας βάλτος είμαστε» λένε οι αγρότες στο Οροπέδιο Λασιθίου για το τεράστιο πλήγμα που προκάλεσαν οι δύο κακοκαιρίες του Οκτωβρίου – Σε μια τρωτή, ευπαθή περιοχή για πλημμύρες, τα έργα υποδομών εμφανίζουν προβλήματα συντήρησης, και άλλα δεν έχουν ολοκληρωθεί, ενώ αναμένονται ανακοινώσεις για το ύψος των αποζημιώσεων
Είκοσι μέρες από την πρώτη κακοκαιρία και πέντε μέρες μετά από τη δεύτερη, οι αγρότες στο Οροπέδιο Λασιθίου κοιτάζουν με απελπισία τις πλημμυρισμένες αγροτικές εκτάσεις. Οι δύο κακοκαιρίες (με ενδιάμεσο διάλειμμα 8 ημερών) οδήγησαν στην υπερχείλιση του ποταμού του Αγίου Γεωργίου και του Χαβγά αλλά και της λιμνοδεξαμενής στην περιοχή.
Οι καλλιέργειες του Oροπεδίου «βυθίστηκαν» στο νερό. Ο Μανώλης Κρασανάκης, διευθυντής του Αγροτικού Συνεταιρισμού Οροπεδίου Λασιθίου, λέει στο in πως το 60% έως 70% των καλλιεργειών αχρηστεύτηκε.
«Ένας βάλτος είμαστε» περιγράφει ο ίδιος την εικόνα που επικρατεί αυτές τις μέρες στην περιοχή.
«Τα πράγματα είναι πολύ συγκεκριμένα: καλλιεργούμε από τα μέσα Απριλίου για να κάνουμε συγκομιδή Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Φέτος άλλαξε όλο το πρόγραμμα. Λόγω ισχυρών βροχοπτώσεων και τον περασμένο Απρίλιο και Μάιο αργήσαμε να βάλουμε τις καλλιέργειες, ξεκινήσαμε τον Ιούνιο.
Περιμέναμε να περάσουμε στη συγκομιδή τον Οκτώβριο. Τελικά χάσαμε όλη τη σεζόν έτσι όπως τα έφερε ο καιρός» περιγράφει ο κ. Κρασανάκης. Σημειώνεται πως στο Οροπέδιο Λασισθίου καλλιεργούνται πατάτες και ζαρζαβατικά – οπωροκηπευτικά.
Μετά από τις κακοκαιρίες, ο συνεταιρισμός δέχθηκε 280 αιτήσεις αγροτών για ολική καταστροφή προϊόντων σε 5.300 στρέμματα.
Μία ακραία συμπεριφορά του καιρού με διπλό πρόσωπο
Ο διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ, Κώστας Λαγουβάρδος, περιγράφει την πολύ δύσκολη εικόνα που διαμορφώθηκε γαι τη συγκεκριμένη περιοχή .
«Στις 30 Σεπτεμβρίου είχαμε την πρώτη κακοκαιρία η οποία όπως έχουμε σημειώσει, κακώς δεν ονοματίστηκε και η οποία επηρέασε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της Κρήτης: Μυλοπόταμο, Χανιά, Ρέθυμνο και φυσικά έπληξε πάρα πολύ το Οροπέδιο Λασιθίου».
Τα ύψη βροχής που σημειώθηκαν στο Οροπέδιο Λαισθίου συγκεκριμένα ήταν πραγματικά πολύ μεγάλα:
Στις 30 Σεπτεμβρίου έπεσαν: 40,6 χιλιοστά βροχής
Στη 1 Οκτωβρίου: 231 χιλιοστά βροχής
Στις 2 Οκτωβρίου: 107,2 χιλιοστά
Στις 3 Οκτωβρίου: 35,6 χιλιοστά
Στις 4 Οκτωβρίου: 33,4 χιλιοστά
«Είναι ένα εξαιρετικά μεγάλο ύψος βροχής για διάστημα πέντε ημερών το οποίο και οδήγησε στην πλημμύρα του Οροπεδίου» σχολιάζει ο κ. Λαγουβάρδος.
Μεσολάβησαν οκτώ μέρες άνευ βροχής στις οποίες το Οροπέδιο δεν πρόλαβε να στεγνώσει. Στις 13, 14 και 15 Οκτωβρίου έπεσαν άλλα 81 χιλιοστά βροχής, κατά τη διάρκεια της επόμενης κακοκαιρίας.
«Αυτή η ποσότητα δεν θα μας απασχολούσε αν δεν είχε προηγηθεί το πρώτο μέρος της κακοκαιρίας. Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά τη δεύτερη σειρά βροχοπτώσεων» σημειώνει ο επικεφαλής του ΜΕΤΕΟ.
Κατά τον ίδιο, σχεδόν 530 χιλιοστά βροχής σε διάστημα 18 ημερών είναι μια ακραία συμπεριφορά του καιρού, ένα πολύ μεγάλο ύψος συνολικής βροχής.
Από την άλλη, η πολύ μεγάλη βροχόπτωση πάνω από το Οροπεδίου Λασιθίου οδήγησε στο να λυθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα το πρόβλημα λειψυδρίας με το οποίο είναι αντιμέτωπες πολλές περιοχές του νησιού.
Η πληρότητα του φράγματος Αποσελέμη, το οποίο απέχει 20 περίπου χιλιόμετρα από το Οροπέδιο Λασιθίου, μετά τις ισχυρές βροχές, ξεπέρασε το 85%, με τα αποθέματα να υπερβαίνουν τα 20,3 εκατ. κυβικά μέτρα. Το φράγμα ενισχύθηκε κατά 11 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, με τη συνολική ποσότητα να ξεπερνά τα 20 εκατομμύρια και 300 χιλιάδες
Το αποτέλεσμα είναι η διασφάλιση της υδροδότησης των Δήμων Ηρακλείου, Χερσονήσου και Αγίου Νικολάου έως το 2030.
«Εμείς πλημμυρίζουμε και οι άλλοι λύνουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, όμως εμείς δεν έχουμε αντισταθμιστικά οφέλη για το φράγμα στο Αποσελέμη», περιγράφει τον τρόπο που αισθάνονται για αυτή τη σημαντική υποδομή δίπλα από το Οροπέδιο, οι κάτοικοι της περιοχής.
Προβλήματα στις υποδομές
Για τους αγρότες και τους κατοίκους του Οροπεδίου Λασιθίου, βασικός λόγος που πλημμύρισε η περιοχή είναι πως τένα από τα θυροφράγματα του φράγματος (ο λεγόμενος Χώνος) άνοιξε με καθυστέρηση δύο ημέρων μετά την έναρξης της πρώτης κακοκαιρίας, η οποία ήταν και η πιο σοβαρή. Ο χρόνος που χάθηκε ήταν πολύτιμος.
«Το νερό δεν είχε από πού να φύγει . Το θυρόφραγμα άνοιξε με καθυστέρηση δύο ημερών λόγω βλάβης στη βαλβίδα. Μέχρι να έρθει το ανταλλακτικό και να αποκατασταθεί η ζημιά χάσαμε δύο μέρες» σημειώνει ο κ. Κρασανάκης.
Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Οροπεδίου Λασιθίου, Μανώλης Πατεράκης, αναφέρει με τη σειρά του πως τεχνικό πρόβλημα σημειώθηκε και στη τεχνητή σήραγγα η οποία οδηγεί το νερό της βροχής από το Οροπέδιο στο φράγμα στο Αποσελέμη. «Υπήρξε πρόβλημα σε βαλβίδα, πρόβλημα που είχε κάνει την εμφάνισή του και τον περασμένο Απρίλιο όταν και είχε πλημμυρίσει ξανά η περιοχή».
Για τους κατοίκους, το κυριότερο πρόβλημα εστιάζεται στο γεγονός ότι όταν η τεχνητή σήραγγα δεν μπορεί να απορροφήσει άμεσα τον τεράστιο όγκο των νερών κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, το Οροπέδιο Λασιθίου αντιμετωπίζει πλημμυρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με τον κ. Πατεράκη, το δε έργο των λιμνοδεξαμενών του Αγίου Γεωργίου είναι ημιτελές, αφού δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμα τα συνοδευτικά αρδευτικά δίκτυα που θα διανείμουν το νερό στις καλλιέργειες.
Οι τοπικοί δήμοι ζητούν εδώ και χρόνια επίμονα οριστικές λύσεις και συμπληρωματικά τεχνικά έργα για την προστασία των καλλιεργειών και των υποδομών της περιοχής.
Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια τρωτή περιοχή απέναντι στις βροχοπτώσεις. Μεγάλες και καταστροφικές πλημμύρες έχουν καταγραφεί επανειλημμένα στο παρελθόν: το 2019, το 2015, το 2003 κ.τ.λ καθιστώντας το φαινόμενο αυτό ένα διαχρονικό πρόβλημα για την τοπική αγροτική παραγωγή. Καταστροφές είχαν προκαλέσει οι πλημμύρες και την περασμένη άνοιξη.
«Από γεωλογικής άποψης η περιοχή είναι σαν βύθισμα. Εχει πλημμυρίσει και άλλες φορές στο παρελθόν» σχολιάζει στο in ο υδρογεωλόγος και καθηγητής στο ΑΠΘ, Κώστας Βουδούρης.
Κατά τον ίδιο: «Το αποστραγγιστικό δίκτυο του Οροπεδίου χρειάζεται βελτίωση και συντήρηση. Και πρέπει να υπάρξει και σοβαρή αντιπλημμυρική προστασία, ειδικά την εποχή της κλιματικής αλλαγής όπου ήδη βρισκόμαστε, κατά την οποία μεγάλα ύψη βροχόπτωσεων κάνουν ολοένα και πιο συχνά την εμφάνιση τους μέσα από ακραία καιρικά φαινόμενα».
«Είναι κυρίως αποστραγγιστικό έργο και όχι αντιπλημμυρικό» απαντά ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης
Οι διαφωνίες για τα θυροφράγματα του φράγματος (για το αν ανοίγουν έγκαιρα ή αν υπολειτουργούν) ανάμεσα σε κατοίκους και με εργαζόμενους του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) (ο οποίος είναι ο διαχειριστής του φράγματος) είανι συχνές.
Οι εργαζόμενοι ξεκαθαρίζουν ότι οι υποδομές λειτουργούν εντός των ορίων ασφαλείας, παρά τις πιέσεις των έντονων καιρικών φαινομένων.
Υπό την πίεση της έντονης κριτικής για τον τρόπο που λειτούργησε ο μηχανισμός του φράγματος του Αποσελέμη μέσα στο Οροπέδιο Λασιθίου, ο οποίος σύμφωνα με αγρότες και κατοίκους συνηγόρησε στο να πλημμυρίσει ο κάμπος, οι εργαζόμενοι του ΟΑΚ εξέδωσαν ανακοίνωση στις 19 Οκτωβρίου.
Ανάμεσα στα άλλα ανέφεραν τα εξής:
«Το τελευταίο διάστημα, αισθανόμαστε ότι έχουμε στοχοποιηθεί από πολλούς και διάφορους κριτές του «πληκτρολογίου» οι οποίοι χωρίς να έχουν γνώση των τεχνικών περιορισμών και του τρόπου λειτουργίας ενός τόσο πολύπλοκου και σημαντικού έργου, δεν διστάζουν να εκτοξεύουν αστήρικτες κατηγορίες και προτροπές, που εάν τις υιοθετούσαμε θα είχαμε θέσει την εγκατάσταση σε πολύ μεγάλο κίνδυνο, κάτι που σε κάθε περίπτωση πρέπει να αποτελεί βασικό – κυρίαρχο μέλημα μας.
Σύμφωνα με τα μοντέλα και τους υπολογισμούς, η υδρολογική λεκάνη Οροπεδίου Λασιθίου δέχτηκε πάνω από 58 εκ. κυβικά μέτρα νερού (κατακρημνίσματα) μέσα σε ένα 4ήμερο, με το Οροπέδιο να κατακλύζεται από τουλάχιστον 17,5 εκ κ.μ. (απορροή). Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να κορεστεί το έδαφος, να γεμίσουν οι λιμνοδεξαμενές του Οροπεδίου και τεράστιες ποσότητες νερού να οδηγηθούν με ορμή στον Χώνο και στο έργο καταστροφής ενέργειας (Σήραγγα).
Η διαχείριση μιας τόσο δύσκολης κατάστασης, έγινε με γνώμονα την ασφάλεια του ίδιου του έργου και την όσο το δυνατό πιο γρήγορη αποστράγγιση του Οροπεδίου και πάντα με την τήρηση όλων πρωτοκόλλων λειτουργίας της εγκατάστασης.
Το προσωπικό του ΟΑΚ κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξυπηρετήσει τον επιχειρησιακό σχεδιασμό εκείνων των δύσκολων ημερών και θα πρέπει να του αναγνωριστεί ότι, αν μη τι άλλο, γνωρίζει πολύ καλά τι είναι «θυρόφραγμα», «δικλίδα», «βάνα», «σήραγγα» κ.λ.π.
Συνεπώς απορρίπτουμε όλες αυτές τις αστήρικτες κατηγορίες περί ολιγωρίας, κακών χειρισμών και ελλιπούς συντήρησης εξοπλισμού, τα οποία οδήγησαν στις καταστροφές των καλλιεργειών του Οροπεδίου Λασιθίου, ξεκαθαρίζοντας ότι σε κάθε περίπτωση είχαμε να κάνουμε μ’ ένα πραγματικά – ως προς την έκταση και τη διάρκεια του – πρωτόγνωρο φαινόμενο.
Απορρίπτουμε κάθε κατηγορία ότι «η πλημμύρα προκλήθηκε από τα έργα του φράγματος Αποσελέμη, δεδομένου ότι τα έργα αυτά έχουν από τον σχεδιασμό τους, πρωτίστως αποστραγγιστικό χαρακτήρα και δευτερευόντως αντιπλημμυρικό».
Σε κάθε περίπτωση, αυτοί για τους οποίους δεν φαίνεται υπάρχει μέριμνα προστασίας, όπως υπάρχει δηλαδή πρωτόκολλο για το φράγμα, είναι οι αγρότες του Οροπεδίου Λασιθίου. Οι ίδιοι περιμένουν μέσα στην εβδομάδα να ενημερωθούν για τον τρόπο και τον χρόνο που θα αποζημιωθούν, στο 100% της αξίας της παραγωγής τους, όπως τους έχει υποσχεθεί η κυβέρνηση.
Μέχρι την επόμενη πλημμύρα.
