Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνης, στρατευμένη από την ίδρυσή της στην ανάδειξη της τοπικής ιστορίας, έλαβε την πρωτοβουλία και οργανώνει επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Η Ιερά Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού στον Άγιο Βασίλειο Ρεθύμνου».
Το συνέδριο συνδιοργανώνεται με την Ιερά Μητρόπολη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, την Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου – Περιφέρειας Κρήτης, τον Δήμο Αγίου Βασιλείου και τον Πολιτιστικό Εξωραϊστικό Σύλλογο Κοινωνίας Κισσού Ρεθύμνης “Το Άγιο Πνεύμα”.
Οι εργασίες του θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Σπηλίου και την Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026 στους χώρους της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος & Αγίου Νικολάου Κισσού. Συμμετέχουν διακεκριμένοι επιστήμονες από όλη την Κρήτη και αναμένεται να προκύψουν σημαντικά νέα ιστορικά στοιχεία για το ξεχωριστό αυτό θρησκευτικό και πάλαι ποτέ εκπαιδευτικό κέντρο.
Η Ι. Μ. Αγίου Πνεύματος, ανατολικά του χωριού Κισσός, βρίσκεται σε μία καταπράσινη περιοχή και αποτελεί σήμερα σημαντικό θρησκευτικό προσκύνημα μετά την επανίδρυση και επαναλειτουργία της τα τελευταία 15 χρόνια.
Η ιστορία της είναι συνυφασμένη με τους αγώνες κατά του οθωμανικού ζυγού, καθώς έχουν γραφτεί δραματικές και ηρωικές σελίδες το 1821 και το 1868, αλλά και με την εκπαίδευση, καθώς στις ίδιες εγκαταστάσεις λειτούργησε ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα της Κρήτης του 19ου αιώνα και άλλα σχολεία.
Στόχος του Συνεδρίου είναι η ανάδειξη της ιστορίας της Ιεράς Μονής και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων του Αγίου Πνεύματος Κισσού, η παρουσίαση της πνευματικής, πολιτιστικής και αρχαιολογικής φυσιογνωμίας της περιοχής, στην οποία εντάσσεται η Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος, καθώς και ο φωτισμός των ιστορικών γεγονότων του 19ου αιώνα και η σημασία της Σχολής, στο πλαίσιο της Ιστορίας της Εκπαίδευσης της Κρήτης.
Χορηγοί: Γεωργία Μανωλίτση & Συνεργάτες Μηχανικοί, ΙΚΤΕΟ Ρεθύμνης – Κρεβατσούλης, Κατασκευαστική Κρεβατσούλης ΑΒΕΕ, domisi group -Hotel, real estate – developments και Στέλιος Καλογεράκης – visual communication.
Οι εργασίες του συνεδρίου κατά την 30η και 31η Οκτωβρίου, θα μεταδίδονται ζωντανά από την ηλεκτρονική διεύθυνση του you tube: Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνου.
ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Ευγένιος Β’
Αρχιεπίσκοπος Κρήτης
ΜΕΛΗ
Ιωακείμ
Μητροπολίτης Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων
Πρόδρομος
Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου
Μαρία Λιονή
Αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου Περιφέρειας Κρήτης
Ιωάννης Ταταράκης
Δήμαρχος Δήμου Αγίου Βασιλείου
Μιχαήλ Στρουμπάκης
Πρόεδρος Ακαδημαϊκού Συμβουλίου Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης
Ελευθερία Ζέη
Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης
Μιχαήλ Τρούλης
Καθηγητής – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας
Επίτιμος Πρόεδρος Ι.Λ.Ε.Ρ.
τ. Πρόεδρος Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου
Νικόλαος Παπαδογιαννάκης
Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας τ. Πρόεδρος Ι.Λ.Ε.Ρ.
Γεώργιος Τσιγδινός
Εκπαιδευτικός – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας
Τιμής Ένεκεν για την συμβολή του στην ανάδειξη ιστορικών τεκμηρίων για την Ι.Μ. και την Σχολή Αγ. Πνεύματος Κισσού
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκης
Δρ. κλ. Φιλολογίας ΕΚΠΑ
τ. Διδάσκων Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης
τ. Καθηγητής Σύμβουλος Ε.Α.Π.
Μαρίνα Δετοράκη,
Καθηγήτρια Βυζαντινή Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής και Διευθύντρια Τμήματος Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης
Εμμανουήλ Δουνδουλάκης,
Αναπληρωτής Καθηγητής Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης
Στυλιανός Τζαγκαράκης,
Δρ. Πολιτικής Επιστήμης, Διδάσκοντας Τμήματος Κοινωνιολογίας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Χριστίνα Τσιγωνάκη,
Επίκουρη Καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης
Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης,
Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήμιου Κρήτης (ΠΤΠΕ)
Αντώνιος Χουρδάκης,
Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. και Διευθυντής του Κέντρου Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας της Εκπαίδευσης και του Διδασκαλικού Επαγγέλματος – Μουσείο της Εκπαίδευσης (ΚΕ.Μ.Ε.Ι.Ε.Δ.Ε.) Πανεπιστημίου Κρήτης
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Μανούσος Κλάδος, Πρόεδρος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ
ΜΕΛΗ
Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος,
Πρωτοσύγκελος Ι.Μ. Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων
Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης,
Ηγούμενος Ι.Μ. Αγίου Πνεύματος Κισσού
Ευαγγελία Γλαμπεδάκη, Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δήμου Αγίου Βασιλείου
Ειρήνη Γαβριλάκη, Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Νικόλαος Δερεδάκης, Γραμματέας Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Γρηγόριος Παπαδοπετράκης, Ταμίας Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Ηλίας Λουλούδης, Υπεύθυνος Βιβλιοθήκης Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Εμμανουήλ Γοργοράπτης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Στυλιανός Καλογεράκης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Νικόλαος Λίτινας,
Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Αθηνά Πετρακάκη, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Βασίλειος Σιμιτζής, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Ξενοφώντας Σπιταδάκης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.
Ελένη Παπαδάκη, Νομικός Σύμβουλος Ι.Μ. Αγίου Πνεύματος Κισσού Δικηγόρος,
Ιωάννης Αλεξανδράκης, Νομικός Σύμβουλος του Κράτους ΕΤ
Χρήστος Μαθιουδάκης, Πρόεδρος Πολιτιστικού Συλλόγου Κισσού Αγ. Βασιλείου
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
Ειρήνη Γαβριλάκη, Αρχαιολόγος
Νικόλαος Λίτινας, Αναπλ. καθηγητής Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης
Ξενοφώντας Σπιταδάκης, Ιστορικός
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026
17:00 Προσέλευση Προσκεκλημένων και Συνέδρων
18:00 Έναρξη – Χαιρετισμοί
1η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ: Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος – Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης – Μανούσος Κλάδος
18:45 Μαρίνα ΔΕΤΟΡΑΚΗ, Καθηγήτρια Βυζαντινή Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής και Διευθύντρια Τμήματος Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης: Η προσφορά των περιοχών Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων στην παιδεία και τον πολιτισμό της Κρήτης
19:15 Νικόλαος ΞΕΞΑΚΗΣ, Ομ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Εστίας Θεολόγων Χάλκης και Φίλων αυτής: Η Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνου. Διφυής φωτοβόλος πυρσός.
19:45 Νικολέττα ΠΥΡΡΟΥ, Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου: Περιήγηση στους τοιχογραφημένους Ναούς του Κισσού
20:30 Κέρασμα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κισσού Δήμου Αγίου Βασιλείου.
ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026
2η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ: Νικόλαος Δερεδάκης – Ευαγγελία Γλαμπεδάκη
09:30 Ροδάνθη ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗ, Επίκουρη Καθηγήτρια Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης: Η Ιερατική Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού ως εκφραστής και συνεχιστής της ορθόδοξης πνευματικής θεολογικής παράδοσης, αλλά και σηματοδότης της ορθής εκκλησιαστικής μας εκπαίδευσης και πορείας.
9:50 Κωστής Ηλ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ, Συντ. Φιλόλογος Καθηγητής- Θεολόγος: Η Σχολή της Μονής του Αγίου Πνεύματος Κισσού ως κέντρο εκπαίδευσης και διατοπικής ακτινοβολίας κατά τον 19 ο αιώνα. Η προσωπικότητα και η διαδρομή του πολιτικού και ιατροφιλόσοφου καθηγητή της Σχολής Αλεξάνδρου Παπαχατζάκη (1868-1933).
10:10 Χάρης ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ, Δρ Παιδαγωγικής-ιστορικός ερευνητής-συγγραφέας: Το αλληλοδιδακτικό σχολείο του Αγίου Πνεύματος (1841-1880): πρόταση ίδρυσης και λειτουργίας στη Μονή σχετικού μουσειακού χώρου.
10:30 Γεώργιος ΤΣΙΓΔΙΝΟΣ, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας: Αδιευκρίνιστα στοιχεία για τη λειτουργία της Σχολής του Αγίου Πνεύματος, οι δυσκολίες που αντιμετώπισε και η ακριβής χρονολογία του τέλους της λειτουργίας της.
11:00 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ ΚΑΦΕΣ
3η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ: Κωστής Ηλ. Παπαδάκης – Ιωάννης Αλεξανδράκης – Σταύρος Φραγκιουδάκης
11:30 Νικόλαος ΔΕΡΕΔΑΚΗΣ, Δάσκαλος-Ιστορικός ερευνητής: H ομιλία του Αρχιμανδρίτη και Σχολάρχη της Σχολής του Αγίου Πνεύματος Βασιλείου Μαρκάκη, κατά την έναρξη των προαγωγικών εξετάσεων της Σχολής του σχολικού έτους 1898-1899.
11:50 Αναστασία ΚΟΠΑΝΑΚΗ, Εκπαιδευτικός – Θεολόγος: Εκκλησία και παιδεία στο έργο του Ευμενίου Ξηρουδάκη: η εκπαιδευτική και επισκοπική μέριμνα στην Κρήτη του ύστερου 19ου αιώνα.
12:10 Αντώνιος ΜΙΧΕΛΟΥΔΑΚΗΣ, Εκπαιδευτικός Θεολόγος – καθηγητής Βυζαντινής μουσικής: Η εκκλησιαστική μουσική ως διδασκαλία και βιωματική εμπειρία στη Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνης.
12:30 Αθηνά ΠΕΤΡΑΚΑΚΗ, Δημοσιογράφος: Προσωπικότητες που φοίτησαν στην Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού. Στοιχεία από μαθητολόγια.
13:00 ΔΙΑΛΛΕΙΜΑ – ΓΕΥΜΑ
4η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ: Αναστασία Κοπανάκη – Νίκος Λίτινας
16:00 Εμμανουήλ ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗΣ, Δρ. κλ. Φιλολογίας ΕΚΠΑ τ. Διδάσκων Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης τ. Καθηγητής Σύμβουλος Ε.Α.Π: Το Ἱερὸν Φρασεολόγιον της Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού.
16:20 Ευάγγελος ΠΑΝΟΥ, Υποψήφιος Διδάκτωρ: Η σύγχρονη ιστορική, πολιτισμική και μουσική διαδρομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού.
16:50 Αντώνης ΤΣΟΥΡΔΑΛΑΚΗΣ, Εκπαιδευτικός: Από την καταστροφή της Μονής Αγίου Πνεύματος στη μάχη του Καψαλέ: η δράση, η σύλληψη και ο θάνατος του Ντελή Μουσταφά το 1821.
17:10 Μάνος ΓΟΡΓΟΡΑΠΤΗΣ, Θεολόγος – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας: Οι φορητές εικόνες του εργαστηρίου του Αλεξίου Πετρίδη στο καθολικό της ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού.
17:30 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ – ΚΑΦΕΣ
5η ΣΥΝΕΔΡΙΑ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ: Ειρήνη Γαβριλάκη – Αντώνης Τσουρδαλάκης
18:00 Αθανάσιος ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ, Αρχιμανδρίτης – Πρωτοσύγκελος Ι.Μ.Λ.Σ.Σ.: Η ανακήρυξη των Νεομαρτύρων της Εκκλησίας της Κρήτης και οι πέντε Ανώνυμοι Άγιοι της Ι.Μ. Κισσού.
18:20 Μανούσος ΚΛΑΔΟΣ, Δημοσιογράφος – Ιστορικός – Θεολόγος: Οι μεταβολές της περιουσιακής κατάστασης της Μονής και της Σχολής Αγίου Πνεύματος Κισσού Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνου».
18:40 Άρης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ, Πολιτικός Μηχανικός: Η κτηριακή υποδομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος και της εν αυτή Σχολής.
19:00 Γεώργιος ΤΣΙΓΔΙΝΟΣ, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός: Η νεκρανάσταση της Μονής Αγίου Πνεύματος στο λυκαυγές της επαναλειτουργίας της.
19:30 ΛΗΞΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ – ΔΕΙΠΝΟ
ΚΥΡΙΑΚΗ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ Ι.Μ. ΚΙΣΣΟΥ
158η Επέτειος Μάχης Τράχηλα
07.00-10.30 Αρχιερατική Θεία Λειτουργία – Ιερό Μνημόσυνο – Καλωσόρισμα Ηγουμένου.
10.30- 11.30 Πρωινό κέρασμα.
11.30-12.30 Τελετή στο Μνημείο Κρητών & Μανιατών πεσόντων
• Επιμνημόσυνη Δέηση, κατάθεση Στεφάνων.
• Καλωσόρισμα – Χαιρετισμοί Αρχών.
• Ενός λεπτού σιγή, απόδοση του «Τη Υπερμάχω» και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
• Ανακοίνωση Συμπερασμάτων Συνεδρίου.
Στην εκδήλωση συμμετέχει αντιπροσωπεία από τον Δήμο Ανατολικής Μάνης, Πολιτιστικοί Σύλλογοι και Λαογραφικά Σωματεία της Π.Ε. Ρεθύμνου.
Χορευτικά πλαισιώνει την εκδήλωση ο ιστορικός Όμιλος Βρακοφόρων Κρήτης.
Συμμετέχει ομάδα του Συλλόγου Καλλιτεχνών του Δήμου Αγίου Βασιλείου που θα τιμήσει με την μουσική της τη μνήμη των Ηρώων.
ΛΗΞΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ – ΓΕΥΜΑ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓ. ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΙΣΣΟΥ
