Η παγκόσμια βιομηχανία της ΑΙ εκτιμάται σήμερα στα 430-620 δισεκατομμύρια δολάρια.
Θα μπορούσε άραγε η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence, AI) να σκεφτεί όπως ο Αϊνστάιν; Αυτό το ερώτημα φαίνεται πως απασχολεί τους τεχνολογικούς κολοσσούς που διαγκωνίζονται για την εντυπωσιακότερη μορφή ΑΙ, την AGI (Artificial General Intelligence), η οποία θα είναι σε θέση να εκτελεί όλες τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Αν και ο όρος AGI είναι κάπως θολός, ο στόχος είναι σαφής και η εκπαίδευση των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (Large Language Models, LLMs) έχει αρχίσει προ καιρού. Στο πλαίσιο αυτής της εκπαίδευσης τα μοντέλα ΑΙ θα πρέπει να ξεπεράσουν τις δυνατότητές τους και να γίνουν δημιουργικά προκειμένου να αποδειχθεί ότι μπορούν να μιμηθούν τον ανθρώπινο εγκέφαλο ο οποίος δεν ξέρει απλώς να κάνει λογικές συνεπαγωγές και υπολογισμούς αλλά διαθέτει φαντασία και μπορεί κάνοντας λογικά άλματα να εξηγήσει φαινόμενα που παρατηρεί, να διατυπώσει θεωρίες και να βρει τρόπους να ελέγξει την ορθότητά τους. Να λειτουργήσει, δηλαδή, ως επιστήμονας.
Το πρώτο όνομα που μας έρχεται στο νου όταν αναφερόμαστε σε επιστήμονα είναι, πιθανότατα, αυτό του Αϊνστάιν, ο οποίος διατύπωσε τη θεωρία της ειδικής σχετικότητας το 1905 και τη θεωρία της γενικής σχετικότητας δέκα χρόνια αργότερα. Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής για την ΑΙ (India AI Summit), που πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί τον περασμένο Φεβρουάριο, ο Ντέμης Χασάμπης (Demis Hassabis), συνιδρυτής της Google DeepMind στο Λονδίνο, πρότεινε την εκπαίδευση ενός μεγάλου γλωσσικού μοντέλου με βάση τη γνώση που υπήρχε έως μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή – και συγκεκριμένα το έτος 1911 – προκειμένου να διαπιστωθεί αν το μοντέλο θα μπορούσε να αναπαραγάγει τη γενική θεωρία της σχετικότητας. «Αυτό θα αποτελούσε μια καλή δοκιμασία για την AGI» είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Χασάμπης.
Εμπνευσμένη από την πρόταση Χασάμπη, μια ερευνητική ομάδα προσπάθησε να πετύχει ακριβώς αυτό: να εκπαιδεύσει ένα μοντέλο ΑΙ με τη γνώση που υπήρχε μέχρι το 1911 και να εξετάσει αν το μοντέλο θα μπορούσε να μιμηθεί τη σκέψη του Αϊνστάιν. Το μοντέλο απέτυχε σε αυτό το τεστ και το ίδιο συνέβη με άλλα μοντέλα τα οποία εκπαιδεύτηκαν με γνώσεις του παρελθόντος αλλά ποτέ δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν τον νόμο της βαρύτητας ή να διατυπώσουν άλλες θεωρίες που εξηγούν φυσικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με δηλώσεις μιας πλειάδας ειδημόνων σε σχετικό άρθρο στο επιστημονικό περιοδικό «Nature», τα παραπάνω είναι μάλλον αναμενόμενα και στην ουσία αναδεικνύουν μια εγγενή αδυναμία των μοντέλων ΑΙ. Βλέπετε, ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούνται τα LLMs τα καθιστά καταλληλότερα για τη διεκπεραίωση των επίπονων, επαναλαμβανόμενων εργασιών, απαραίτητων στην επιστημονική έρευνα, παρά για την πραγματοποίηση ανακαλύψεων που αλλάζουν τη θεώρησή μας για τον κόσμο. Αυτό που μαθαίνουν τα μοντέλα μέσω της εκπαίδευσής τους είναι το να αναζητούν συσχετίσεις σε τεράστια σύνολα δεδομένων. Εχοντας εκπαιδευτεί σε γνωστά παραδείγματα και καθοδηγούμενα στη συνέχεια από εντολές (prompts) μπορούν να παρέχουν τις στατιστικά πιθανότερες απαντήσεις σε άγνωστες ερωτήσεις.
Αυτό τα καθιστά πολύτιμα εργαλεία πρόβλεψης, χρήσιμα όταν υπάρχει αφθονία δεδομένων. Ωστόσο, τα άλματα φαντασίας – ή αυτό που ο ιστορικός της επιστήμης του 20ού αιώνα Τόμας Κουν (Thomas Kuhn, 1922-1996) αποκάλεσε «αλλαγές παραδείγματος» (paradigm shifts) στην κατανόηση – συχνά προκύπτουν όταν τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα ή πηγάζουν από ανωμαλίες που δεν ταιριάζουν απόλυτα στο καθιερωμένο πρότυπο, σημειώνεται στο άρθρο του «Nature».
Αν σκεφτεί κανείς ότι η γενική θεωρία της σχετικότητας, η οποία ερμηνεύει τη βαρύτητα ως παραμόρφωση του χωροχρόνου εξαιτίας της μάζας, άλλαξε την αντίληψή μας για τη δομή του φυσικού κόσμου, γίνεται σαφές ότι αυτό που απαιτείται σήμερα από τα μοντέλα ΑΙ δεν είναι καθόλου μικρό: απαιτείται να (ανα)παραγάγουν το κορυφαίο επίτευγμα της σύγχρονης φυσικής, αυτό που έθεσε τις βάσεις της κοσμολογίας (η μελέτη των μελανών οπών και οι μετρήσεις των βαρυτικών κυμάτων βασίζονται στη θεωρία της σχετικότητας), ενώ παράλληλα βρίσκει καθημερινές εφαρμογές στην καθοδήγηση διαστημικών αποστολών και δορυφόρων GPS.
Με δεδομένα τα τρέχοντα τεκταινόμενα στην ΑΙ και ειδικότερα τις ανησυχίες για τη μικρή αλλά υπαρκτή πιθανότητα αυτή να είναι κάποτε σε θέση να καταστρέψει τον κόσμο, η μέχρι τώρα αποτυχία των μοντέλων να μιμηθούν τον Αϊνστάιν ίσως και να είναι παρήγορη. Ισως, μέχρι οι τεχνολογικοί κολοσσοί ξεπεράσουν τα εμπόδια, να έχει εμπεδωθεί το θεσμικό πλαίσιο που θα μας προστατεύσει.
