Πώς τοποθετούνται ελληνικές και διεθνείς πηγές στη συζήτηση που άνοιξε πρόσφατα για τον δανεισμό της Ταπισερί από τη Γαλλία στην Αγγλία, ως υπόδειγμα για την επανένωση των κειμηλίων.
Θα μπορούσε ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγέ από τη Γαλλία στο Βρετανικό Μουσείο να δείξει τον δρόμο για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα; Ο διευθυντής του λονδρέζικου ιδρύματος λέει – αβασάνιστα – «ναι» και οραματίζεται «αμοιβαίες ανταλλαγές» τεχνουργημάτων – αλλά μόνο με τη μορφή δανείων. Ελληνικές πηγές όμως, καθώς και εκπρόσωποι του διεθνούς λόμπι για την επανένωση των αριστουργημάτων του Φειδία, απαντούν ότι η πρότασή του είναι ανεδαφική και «προσβλητική».
Εχουν περάσει τέσσερα χρόνια και 10 μήνες από τότε που – όπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» το 2022 – ο Κυριάκος Μητσοτάκης εισήλθε σε (προσώρας ατελέσφορες) διαπραγματεύσεις με τον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Οσμπορν για τα Γλυπτά. Κι ενώ ο έλληνας Πρωθυπουργός παραμένει σταθερά στον θώκο του, οι Βρετανοί έχουν έκτοτε αλλάξει πέντε πρωθυπουργούς.
Στο πρόσωπο του τελευταίου, η Αθήνα είδε μια χρυσή ευκαιρία: δύο ημέρες προτού ο Αντι Μπέρναμ διαβεί το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ, τον περασμένο Ιούλιο, «ΤΑ ΝΕΑ» και ο υπογράφων έφεραν στο φως της δημοσιότητας μια σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών και δηλώσεών του – που ξεκινούν το 2001 και εκτείνονται ως το 2023 – από τις οποίες προέκυπτε ότι, ως βουλευτής των Εργατικών και δήμαρχος Μάντσεστερ, υπήρξε, συστηματικά, διαπρύσιος κήρυκας του επαναπατρισμού των αριστοτεχνημάτων της κλασικής αρχαιότητας στην Ελλάδα.
Το δημοσίευμα αναπαρήχθη από τα μεγαλύτερα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης, με τον Μητσοτάκη να σχολιάζει, δύο ημέρες αργότερα: «Να δούμε πόσο συνεπής είναι και αν θα τηρήσει τη δέσμευσή του». Την περασμένη εβδομάδα, ο Μπέρναμ έδωσε μια πρώτη απάντηση στον έλληνα ομόλογό του: «Είναι θέμα του Βρετανικού Μουσείου, έτσι δεν είναι;», διερωτήθηκε, μιλώντας στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». Σύσσωμος ο ελληνικός και ο βρετανικός Τύπος ανέδειξαν την «κωλοτούμπα» του βρετανού ηγέτη.
Η μεταβλητή της «πολιτιστικής διπλωματίας»
Ωστόσο, αν διαβάσει κανείς πίσω από τις γραμμές, η δήλωσή του δεν είναι τόσο απογοητευτική όσο φαίνεται. Αρχικά, ο 56χρονος ηγέτης του Εργατικού Κόμματος επανέλαβε την πάγια και διαχρονική θέση όλων των βρετανικών κυβερνήσεων.
Κατόπιν όμως, αναφερόμενος στην περίπτωση των Γλυπτών, πρόσθεσε: «Τάσσομαι απολύτως υπέρ της χρήσης της βρετανικής πολιτιστικής διπλωματίας. Είναι κάτι που υποστηρίζω θερμά». Σύμφωνα με ελληνική διπλωματική πηγή, ο βρετανός πρωθυπουργός «μπορεί να υπαναχώρησε από την εκπεφρασμένη θέση του ότι τα Γλυπτά πρέπει να επανενωθούν στην Ελλάδα άνευ όρων, αφήνοντας να εννοηθεί ότι δεν προτίθεται να αναλάβει νομοθετική πρωτοβουλία για να αλλάξει ο νόμος του 1963 που απαγορεύει στο Βρετανικό Μουσείο να τα επιστρέψει μόνιμα, ωστόσο είπε και κάτι ακόμη: μίλησε για άσκηση “πολιτιστικής διπλωματίας” με στόχο την επίλυση του προβλήματος, κάτι που ισοδυναμεί με ανάμειξη της βρετανικής κυβέρνησης». Κατά την ίδια πηγή, «είναι η πρώτη φορά που πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου αναγνωρίζει, έστω εμμέσως, ότι το ζήτημα είναι (και) διακυβερνητικό, όπως εδώ και χρόνια έχει αποφανθεί η αρμόδια επιτροπή της UNESCO». Ασφαλώς, κατέληξε η ίδια πηγή, «μένει να φανεί αν και πότε θα ασκηθεί αυτή η πολιτιστική διπλωματία από την κυβέρνηση Μπέρναμ, ποιο θα είναι το περιεχόμενό της και ποια τα αποτελέσματά της».
Μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο λόρδος Εντ Βέιζι, πρόεδρος του οργανισμού Parthenon Project, σχολίασε ότι «ο Μπέρναμ επανέλαβε την επίσημη θέση της βρετανικής κυβέρνησης ότι το ζήτημα των Γλυπτών αφορά το Βρετανικό Μουσείο, παρά το γεγονός ότι είχε κατ’ επανάληψη ταχθεί υπέρ της μόνιμης επανένωσής τους στην Αθήνα, καλώντας μάλιστα το Μουσείο να τα επιστρέψει. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό ότι, ταυτόχρονα, τόνισε πως υποστηρίζει σθεναρά την αξιοποίηση της βρετανικής πολιτιστικής διπλωματίας. Αυτή η διατύπωση αφήνει ανοικτή την πόρτα για απευθείας εμπλοκή της κυβέρνησης και υποδηλώνει ότι ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει πως η βρετανική κυβέρνηση μπορεί να διαδραματίσει έναν σημαντικό διπλωματικό ρόλο στην εξεύρεση λύσης».
Δανεισμός και διαπραγματεύσεις
Κατά τον Βέιζι, ο οποίος υπήρξε ο μακροβιότερος υφυπουργός Πολιτισμού της Βρετανίας, «το Βρετανικό Μουσείο θα πρέπει να εξετάσει λύσεις πέραν αυτής του δανεισμού, τον οποίον η Ελλάδα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν αποδέχεται». Ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές; «Το Parthenon Project έχει προτείνει μια αμοιβαία επωφελή πολιτιστική συνεργασία, η οποία θα οδηγήσει στην επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα, ενώ παράλληλα θα επιτρέψει στο Βρετανικό Μουσείο να συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη της εξαιρετικής πολιτιστικής κληρονομιάς της αρχαίας Ελλάδας μέσω προσωρινών εκθέσεων και προγραμμάτων πολιτιστικής και εκπαιδευτικής συνεργασίας. Η πρόταση αυτή επιτρέπει και στις δύο πλευρές να συμφωνήσουν ότι διαφωνούν στο ζήτημα της ιδιοκτησίας. Πρόκειται για δημιουργική πολιτιστική διπλωματία που θα μπορούσε να συμβάλει στην επίλυση του προβλήματος», τόνισε ο λόρδος Βέιζι. Στην τελευταία δημοσκόπηση που διεξήχθη από την εταιρεία JL Partners για λογαριασμό του Parthenon Project, οι Βρετανοί τάχθηκαν αναφανδόν υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων με ποσοστό 61%.
Η πρόεδρος του Διεθνούς Συνδέσμου για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα (IARPS) δρ Κρις Τίτγκατ επισήμανε, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ότι «ως πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, ο Μπέρναμ δεν θα μπορούσε παρά να δηλώσει ότι τα Γλυπτά είναι υπόθεση του Βρετανικού Μουσείου, απαντώντας έξυπνα με ερωτηματικό ύφος».
Αυτό όμως, συνεχίζει η διακεκριμένη βελγίδα αρχαιολόγος και ιστορικός, «δεν σημαίνει ότι η κυβέρνησή του δεν πρόκειται να ασχοληθεί με το πρόβλημα στο μέλλον, πολλώ δε μάλλον όταν ο ίδιος λέει ρητά ότι είναι ένθερμος υποστηρικτής της αξιοποίησης της βρετανικής πολιτιστικής διπλωματίας για την εξεύρεση λύσης. Είναι η πρώτη φορά που ένας βρετανός πρωθυπουργός αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο κυβερνήσεων».
«Ο Μπέρναμ φαίνεται να έχει υπαναχωρήσει από την προηγούμενη προσωπική του θέση. Ο επαναπατρισμός των Γλυπτών ήταν ανέκαθεν αρμοδιότητα του Βρετανικού Μουσείου. Ωστόσο, προτού γίνει πρωθυπουργός, είχε καλέσει τον πρόεδρο του Μουσείου να τα επιστρέψει, λέγοντάς του: “προχώρα, κάν’ το!”. Τώρα όμως, αντί να προτρέψει το Μουσείο να πράξει αυτό που είναι σωστό, περιορίζεται στο να επισημάνει τη νομική διάσταση της υπόθεσης», δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο Πολ Κάρτλετζ, διαπρεπής ελληνιστής του Κέιμπριτζ και αντιπρόεδρος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Μαρμάρων του Παρθενώνα (BCRPM).
Ο δρόμος της Μπαγέ
Την περασμένη εβδομάδα, ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, ισχυρίστηκε ότι ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγέ στο Λονδίνο θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ένα… δάνειο των Γλυπτών στην Ελλάδα. H συμφωνία για το ηλικίας σχεδόν 1.000 ετών τεχνούργημα, το οποίο θα εκτίθεται στο Λονδίνο από την προσεχή Πέμπτη και για 10 μήνες, αποτελεί «ένα τρανό παράδειγμα διεθνούς συνεργασίας» που «ενδέχεται να μας προσφέρει μια μικρή πιθανότητα να προχωρήσουμε με τα Γλυπτά», είπε στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς».
«Ο Κάλιναν κοροϊδεύει όλο τον κόσμο όταν ισχυρίζεται ότι η συμφωνία μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας για την Ταπισερί της Μπαγέ θα μπορούσε να εφαρμοστεί στα Γλυπτά», είπε στα «ΝΕΑ» η Τίτγκατ. «Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις. Οι συμβαλλόμενες χώρες συμφωνούν, τόσο ως προς τον δανεισμό όσο και ως προς την ιδιοκτησία της ταπισερί, κάτι που δεν συμβαίνει με τα Γλυπτά».
Σύμφωνα με την πρόεδρο του διεθνούς λόμπι για την επιστροφή των Γλυπτών, «στην πραγματικότητα, ο Κάλιναν επιμένει στο σχέδιό του για ένα μουσείο-“δανειστική βιβλιοθήκη”. Εχοντας πλήρη επίγνωση των νομικών περιορισμών που επιβάλλει η βρετανική νομοθεσία, αλλά και της στάσης της Ελλάδας, προσβάλλει τη χώρα προτείνοντας τον δανεισμό των κλεμμένων Γλυπτών όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, βγάζοντας μάλιστα χρήματα από μια κλοπή! Αρνείται δε να αναγνωρίσει ότι τα Γλυπτά δεν είναι αυτοτελή έργα τέχνης, αλλά μέρος ενός συνόλου, και ότι δεν είναι δυνατόν να μετακινείς αυτούς τους ανεκτίμητους θησαυρούς από εδώ κι από εκεί».
Κατά τον Κάρτλετζ, «δεν υπάρχει καμία απολύτως αντιστοιχία μεταξύ του προσωρινού δανεισμού της Ταπισερί της Μπαγέ από τη γαλλική κυβέρνηση – στην οποία ανήκει αδιαμφισβήτητα – και της άρνησης του Βρετανικού Μουσείου να επιστρέψει τα Γλυπτά, των οποίων είναι “ιδιοκτήτης” μόνο σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου – “ιδιοκτησία” την οποία η ελληνική κυβέρνηση δικαίως δεν αναγνωρίζει. Αυτό που κάνει ο Κάλιναν, με το να προτείνει ένα αντίστοιχο δάνειο, είναι να αναβάλλει την εξεύρεση λύσης». Ελληνική πηγή υπογράμμισε ότι η χώρα μας «δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιονδήποτε δανεισμό» των Παρθενώνειων Γλυπτών. Υπενθύμισε δε ότι θα μπορούσαν να εξεταστούν δοκιμασμένες λύσεις όπως αυτή της «κατάθεσης» (deposit), που δεν θα υποχρέωνε την Ελλάδα να αναγνωρίσει το Βρετανικό Μουσείο ως (δήθεν) ιδιοκτήτη των Γλυπτών.
