Καθησυχαστική παρέμβαση από το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών για το τοξικό ψάρι που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες, μετά τον θόρυβο των τελευταίων ημερών
Σε παρέμβασή του, το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), ο μεγαλύτερος δημόσιος φορέας της χώρας για τη μελέτη της υδρόσφαιρας, επιχειρεί να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση σχετικά με τον λαγοκέφαλο, μετά τα έντονα δημοσιεύματα που έχουν προκαλέσει ανησυχία στο κοινό.
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) είναι ένα ξενικό είδος που εισήλθε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005. Σήμερα, η παρουσία του είναι εκτεταμένη σχεδόν σε όλες τις ελληνικές θάλασσες.
Οι επιπτώσεις και οι πραγματικοί κίνδυνοι
Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, πρόκειται για χωροκατακτητικό είδος με αρνητικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, την αλιεία και τις οικονομικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη θάλασσα. Το ψάρι είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό και ανταγωνιστικό, καθώς διεκδικεί τροφή από τα ντόπια είδη και καταναλώνει εμπορικά αλιεύματα.
«Αποτελεί ένα είδος ψαριού με σημαντικές, αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις στους παράκτιους αλιείς, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου παρουσιάζει μεγαλύτερη αφθονία, διότι καταστρέφει τα αλιευτικά τους εργαλεία, τους αναγκάζει να αλλάξουν τόπους ψαρέματος, να εργάζονται περισσότερες ώρες για την επιδιόρθωση των κατεστραμμένων εργαλείων τους, να χάνουν πολύτιμα αλιεύματα που τρώει ο λαγοκέφαλος, κ.λπ.» σημειώνει το ΕΛΚΕΘΕ.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται λόγω της τοξικότητάς του: οι ιστοί του περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη χωρίς αντίδοτο, η οποία μπορεί να αποβεί θανατηφόρα σε περίπτωση κατανάλωσης. Για τον λόγο αυτό, απαγορεύεται αυστηρά η διάθεσή του για ανθρώπινη κατανάλωση.
Τι δείχνουν τα δεδομένα για επιθέσεις και δηλητηριάσεις
Παρά τον θόρυβο των τελευταίων ημερών, τα επιβεβαιωμένα περιστατικά είναι εξαιρετικά περιορισμένα. «Δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο έχει καταγραφεί μόνο μία φορά στην Ελλάδα, σε περιστατικό που αφορούσε την κατανάλωση του ψαριού από πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που δεν γνώριζαν το είδος, ενώ, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κανένας καταγεγραμμένος θάνατος από βρώση λαγοκέφαλου στη χώρα μας» προσθέτουν οι επιστήμονες.
Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι μέχρι σήμερα, «δεν υπάρχει κάποιο προκαθορισμένο, κεντρικό και επίσημο σύστημα καταγραφών περιστατικών που σχετίζονται με επιθέσεις ή δηλητηρίαση από κατανάλωση λαγοκέφαλου στην Ελλάδα, ούτε -από όσα γνωρίζουμε- σε κάποια άλλη μεσογειακή χώρα».
Όσον αφορά επιθέσεις σε λουόμενους, το ΕΛΚΕΘΕ αναφέρει ότι έχει γνώση μόνο ενός περιστατικού στην Κρήτη το 2022. Αντίθετα, οι αναφορές που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν επιβεβαιώνονται επιστημονικά.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η υπερβολή και η παραπληροφόρηση μπορεί να δημιουργήσουν αδικαιολόγητο φόβο, με αρνητικές συνέπειες τόσο για τον τουρισμό όσο και για τις θαλάσσιες δραστηριότητες.
Σχέδια αντιμετώπισης και έρευνα
Το ΕΛΚΕΘΕ παρακολουθεί εδώ και χρόνια την εξάπλωση του είδους και συνεργάζεται με αρμόδιους φορείς για την αντιμετώπισή του. Το 2024 εκπονήθηκε Σχέδιο Δράσης, το οποίο περιλαμβάνει προτάσεις για την παρακολούθηση, διαχείριση και πιθανή αξιοποίησή του.
Παράλληλα, προωθείται πιλοτικό πρόγραμμα στοχευμένης αλιείας λαγοκέφαλων από επαγγελματίες ψαράδες, με βάση το αντίστοιχο μοντέλο της Κύπρου, το οποίο αναμένεται να χρηματοδοτηθεί μέσω ευρωπαϊκών πόρων.
«Σε συμφωνία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΑΝ), τα αρμόδια στελέχη του ΥΠΑΑΤ (με τα οποία βρισκόμαστε σε συνεχή, άριστη συνεργασία) έχουν καταρτίσει σχέδιο πρότασης για ένα πιλοτικό πρόγραμμα (βασισμένο στην εμπειρία της Κύπρου που έχει εκπονήσει αντίστοιχο πρόγραμμα), για στοχευμένη, επιδοτούμενη εξαλίευση λαγοκέφαλων από παράκτιους αλιείς, σε περιοχές με μεγάλη αφθονία αυτών των ψαριών» σημειώνει το ΕΛΚΕΘΕ, προσθέτοντας ότι το συγκεκριμένο σχέδιο αυτό έχει σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση.
Τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες
Οι ειδικοί συνιστούν ψυχραιμία και βασικούς κανόνες προσοχής:
• Δεν πλησιάζουμε, δεν αγγίζουμε και δεν ταΐζουμε άγρια ζώα.
• Χειριζόμαστε τον λαγοκέφαλο μόνο αν είναι απολύτως απαραίτητο και με ειδικά γάντια.
• Δεν καταναλώνουμε ποτέ λαγοκέφαλο ή οποιοδήποτε ψάρι δεν είμαστε βέβαιοι ότι είναι ασφαλές.
«Διαχρονικά και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πλησιάζουμε, να χαϊδεύουμε, να ταΐζουμε, και να προκαλούμε την άγρια πανίδα (υδρόβια και χερσαία), ενώ, μόνον εφόσον είναι απαραίτητο, χειριζόμαστε τους λαγοκέφαλους με ειδικά, χοντρά γάντια. Δεν τρώμε, επίσης, σε καμία περίπτωση λαγοκέφαλο, ούτε οτιδήποτε άλλο ψαρέψουμε και δεν είμαστε 100% σίγουροι ότι είναι ασφαλές για βρώση» καταλήγει η ανακοίνωση του ΕΛΚΕΘΕ.
