Αυτοκτονίες εφήβων, μια αθέατη μάστιγα
«Μαμά και μπαμπά δεν θέλω πια να ζω. Αυτός ο κόσμος δεν είναι για μένα. (…) Ισως ένας άλλος κόσμος να είναι καλύτερος». Οι λιγοστές λέξεις που άφησε γραμμένες σε ένα κομμάτι χαρτί, μέσα στην τσάντα της, μία από τις 17χρονες κοπέλες που πήδηξαν από την ταράτσα της Ηλιούπολης, συγκλονίζουν.
Και ρίχνουν φως σε μια αθέατη μάστιγα: τον σκοτεινό κόσμο των εφηβικών αυτοκτονιών. Παιδιά, ηλικίας 13, 15, 17 ετών, χθες στην Ηλιούπολη, παλαιότερα στο Κερατσίνι ή στην Αργυρούπολη, αύριο κάπου αλλού, παιδιά στο ξεκίνημα μιας πορείας, αποφασίζουν ότι δεν θέλουν πια να βρίσκονται ανάμεσά μας. Τι έχει πάει στραβά;
Τα τελευταία 25 χρόνια όπως αναφέρουν οι ειδικοί, υπάρχει μια σταθερή αύξηση των αυτοκτονιών ανηλίκων, με μέση ηλικία τα 15 έτη. Αγχος, κατάθλιψη, πίεση για μέλλον, σχολικός εκφοβισμός, προβλήματα στις σχέσεις είναι οι αφορμές. Στην ουσία το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό και οι επιπτώσεις του σύνθετες.
Μόνο το 2025 καταγράφηκαν 579 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα, ενηλίκων και ανηλίκων, ενώ υπολογίζεται βάσει επιστημονικών δεδομένων, ότι σε κάθε αυτοκτονία αντιστοιχούν άλλες 20 έως 30 απόπειρες. Την ίδια στιγμή, διεθνείς έρευνες και μελέτες επισημαίνουν ότι ύστερα από κάθε μία αυτοκτονία μένουν πίσω τουλάχιστον 8-10 άτομα που πενθούν.
Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας της ΜΚΟ «Κλίμακα», εκτός από τις αυτοχειρίες, ποσοστό 12% έως 16% στις ηλικίες 14 έως 19 ετών προβαίνει σε αυτοτραυματισμό ενώ είναι γνωστό επιστημονικά ότι μέρος αυτού του πληθυσμού είναι πολύ πιθανό να οδηγηθεί μελλοντικά σε αυτοκτονική συμπεριφορά.
Σε ένα τόσο ζοφερό σκηνικό, τα ερωτήματα που αναδύονται είναι αμείλικτα. Και δεν αφορούν απλώς το πόσοι έφηβοι χάνονται κάθε χρόνο αλλά το πόσοι ζητούν καθημερινά βοήθεια χωρίς να βρίσκουν απαντήσεις.
«Μαμά και μπαμπά, δεν θέλω πια να ζω» – Γροθιά στο στοµάχι της ελληνικής κοινωνίας η τραγωδία στην Ηλιούπολη
Ασύλληπτη τραγωδία σημειώθηκε στην Ηλιούπολη το πρωί της Τρίτης, όταν δύο 17χρονες φίλες έπεσαν από την ταράτσα πολυκατοικίας επί της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου, προκαλώντας σοκ στην τοπική κοινωνία και βυθίζοντας στο πένθος συγγενείς, φίλους και συμμαθητές τους.
Το περιστατικό εκτυλίχθηκε λίγο μετά τις 12 το μεσημέρι, σε μια ήσυχη γειτονιά της περιοχής, όταν κάτοικοι άκουσαν έναν εκκωφαντικό θόρυβο και βγήκαν έντρομοι από τα σπίτια τους για να δουν τι είχε συμβεί. Οι εικόνες που αντίκρισαν ήταν σοκαριστικές, καθώς τα δύο κορίτσια βρίσκονταν στον ακάλυπτο χώρο της πολυκατοικίας σοβαρά τραυματισμένα.
Αμεσα ειδοποιήθηκαν το ΕΚΑΒ και η Αστυνομία, με διασώστες και ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις να φτάνουν μέσα σε λίγα λεπτά στο σημείο. Η περιοχή αποκλείστηκε προκειμένου να ξεκινήσουν οι πρώτες έρευνες, ενώ οι διασώστες έδωσαν μάχη για να κρατήσουν στη ζωή τις δύο 17χρονες. Το ένα εκ των δύο κοριτσιών μεταφέρθηκε βαριά τραυματισμένο στο Ασκληπιείο Βούλας, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν πως φέρει πολλαπλά και σοβαρά τραύματα σε όλο της το σώμα.
Λόγω της κρισιμότητας της κατάστασής της, κρίθηκε απαραίτητη η διακομιδή της στο ΚΑΤ, όπου συνεχίζει να νοσηλεύεται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση, με τους γιατρούς να δίνουν μάχη για να την κρατήσουν στη ζωή. Η δεύτερη 17χρονη μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο χωρίς τις αισθήσεις της και παρά τις προσπάθειες των γιατρών διαπιστώθηκε ο θάνατός της λίγο αργότερα.
Οι Αρχές από την πρώτη στιγμή ξεκίνησαν έρευνα για να διαπιστώσουν τι ακριβώς οδήγησε στην τραγωδία που έχει συγκλονίσει το πανελλήνιο. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο μικροσκόπιο των αστυνομικών βρίσκεται σημείωμα που φέρεται να είχε αφήσει μία από τις δύο ανήλικες στο σακίδιό της πριν από την πτώση.
Στο γράμμα που εντοπίστηκε, η 17χρονη φέρεται να έγραφε: «Μαμά και μπαμπά, τρία χρόνια τώρα είμαι σε μια κατάσταση κατάθλιψης. Και μπορεί αυτός ο κόσμος να έχει τα ωραία του, αλλά ίσως ένας άλλος κόσμος να είναι καλύτερος. Φέτος είναι η χρονιά που θα δώσω Πανελλήνιες Εξετάσεις, αλλά φοβάμαι ότι δεν θα πάω καλά. Το ξέρω ότι δεν θα πάω καλά και έτσι θα καταλήξω με μια δουλειά που δεν θα μου δίνει λεφτά. Πλέον δεν με ευχαριστεί τίποτα από τη ζωή. Δεν μπορώ να δω τίποτα θετικό. Μαμά και μπαμπά, δεν θέλω πια να ζω. Αυτός ο κόσμος δεν είναι πια για μένα».
Ερευνα
Οι αστυνομικοί εξετάζουν προσεκτικά κάθε στοιχείο που μπορεί να ρίξει φως στην υπόθεση, ενώ λαμβάνουν καταθέσεις από συγγενικά και φιλικά πρόσωπα των δύο κοριτσιών, καθώς και από ανθρώπους του σχολικού τους περιβάλλοντος.
Παράλληλα, ερευνώνται οι κινήσεις των δύο ανηλίκων πριν ανέβουν στην ταράτσα της πολυκατοικίας, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται και το ενδεχόμενο η πόρτα που οδηγεί στην ταράτσα να είχε κλειδωθεί πριν από το περιστατικό.
Κάτοικοι της γειτονιάς κάνουν λόγο για δύο ήσυχα παιδιά, με αρκετούς να δηλώνουν πως τίποτα δεν προμήνυε όσα ακολούθησαν. Οπως περιγράφουν, οι στιγμές μετά την πτώση ήταν εφιαλτικές, με ανθρώπους να κλαίνε, να φωνάζουν και να προσπαθούν να βοηθήσουν μέχρι να φτάσουν τα ασθενοφόρα.
Η τραγωδία έχει προκαλέσει βαθιά θλίψη στην Ηλιούπολη και έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη, ενώ φίλοι και συμμαθητές των δύο 17χρονων αδυνατούν να πιστέψουν όσα συνέβησαν. Την ίδια ώρα, οι έρευνες των Αρχών συνεχίζονται, με όλα τα ενδεχόμενα να παραμένουν ανοιχτά μέχρι να ολοκληρωθεί η προανάκριση για την υπόθεση.
Γιατί τα παιδιά «σκοτώνουν τον µισητό εαυτό τους»; Τι πρέπει να προσέχουν οι οικογένειες των εφήβων, ποια τα σηµάδια
Η αυτοκτονία δεν είναι απλώς μία στιγμή, είναι μια χρόνια κατάσταση που μπορεί να σχετίζεται με γενετική προϊστορία αλλά και με συναισθηματικές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, σχολικό εκφοβισμό.
Αυτό επισημαίνουν επιστήμονες που μίλησαν στα «ΝΕΑ» για το φαινόμενο των αυτοκτονιών σε νεαρές ηλικίες. Οι υψηλής ποιότητας σχέσεις μέσα στην οικογένεια αλλά και το σχολείο μπορεί να αποτελέσουν «ασπίδα» ή να βοηθήσουν να εντοπιστούν εγκαίρως προειδοποιητικά σημάδια. Παράλληλα, οι ειδικοί σημειώνουν ότι είναι απαραίτητο η χώρα μας να προχωρήσει στην υλοποίηση εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη των αυτοκτονιών.
Την αναγκαιότητα της μετάβασης προς ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό μοντέλο πρόληψης της αυτοκτονίας θίγει ο ψυχίατρος Κυριάκος Κατσαδώρος, επιστημονικός διευθυντής του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας και πρόεδρος της ΜΚΟ «Κλίμακα».
Η Κλίμακα έχει την ευθύνη της 24ωρης Γραμμής Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, της μοναδικής γραμμής στην Ελλάδα για το θέμα, η οποία λειτουργεί με την υποστήριξη του υπουργείου Υγείας σε 24ωρη βάση, επτά ημέρες την εβδομάδα και δέχεται κλήσεις από όλη την Ελλάδα με αστική χρέωση.
Χωρίς εθνική στρατηγική
«Η Ελλάδα είναι μια χώρα χωρίς εθνική στρατηγική για την πρόληψη των αυτοκτονιών», λέει στα «ΝΕΑ» ο Κυριάκος Κατσαδώρος. «Πρέπει να εξηγήσουμε ότι η αυτοκτονία δεν είναι μία στιγμή – η στιγμή που κάποιος αυτοκτόνησε –, αλλά είναι ένα βίωμα που κάποιος το κουβαλά από τη βρεφική του ηλικία, μια ευαλωτότητα που την έχει πάρει από τους γονείς του, από τους θείους του, από τους παππούδες του.
Δυστυχώς η πολιτεία δεν εφαρμόζει πρόληψη στο θέμα των αυτοκτονιών και για τον λόγο αυτό οι αυτοκτονίες και οι αυτοτραυματισμοί συνεχίζουν να αυξάνονται», συμπληρώνει. Ο ίδιος επισημαίνει πως θα πρέπει να γίνει και στην Ελλάδα αυτό που έχει ξεκινήσει στην Αγγλία, «όπου πλέον το κομμάτι της αυτοκτονίας αντιμετωπίζεται ως χρόνια κατάσταση και όχι απλώς ως κρίση.
Ετσι, έχουν ενταχθεί στο Εθνικό Σύστημα Υγείας προγράμματα πρόληψης της αυτοκτονίας που κάνουν αναδρομή στο παρελθόν κάθε ατόμου».
«Το πρόβλημα», σύμφωνα με τον Κυριάκο Κατσαδώρο, «είναι η γενετική προϊστορία που κουβαλά το κάθε νέο παιδί, μια προϊστορία την οποία πρέπει να γνωρίζει και να μπορεί να την αντιμετωπίσει το ίδιο και οι γονείς του.
Οπως πολλά αυτοάνοσα προϋπάρχουν και κάποια στιγμή εκδηλώνονται, έτσι και οι ψυχικές ασθένειες είναι χρόνιες διαδικασίες που εκδηλώνονται κάποια στιγμή, και μάλιστα σε ποσοστό 75% στην ηλικία των 15-21 ετών.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Προτείνουμε λοιπόν, με ευθύνη της πολιτείας, να γίνεται συστηματικά γενετική συμβουλευτική στους γονείς ώστε να έχουν επίγνωση της κατάστασης και να μπορούν να την αντιμετωπίσουν. Η αυτοκτονία είναι ένα πολυπαραγοντικό θέμα, στο οποίο αλληλεπιδρούν τόσο γονιδιακοί παράγοντες όσο και άλλοι παράγοντες, όπως το περιβάλλον».
Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας – Κλίμακα, το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 579 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα. Υπολογίζεται, βάσει επιστημονικών δεδομένων, ότι σε κάθε αυτοκτονία αντιστοιχούν άλλες 20 έως 30 απόπειρες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου, ποσοστό 12% έως 16% στις ηλικίες 14 έως 19 ετών προβαίνει σε αυτοτραυματισμό, ενώ είναι γνωστό επιστημονικά ότι μέρος αυτού του πληθυσμού είναι πολύ πιθανό να οδηγηθεί μελλοντικά σε αυτοκτονική συμπεριφορά. Ο αριθμός των αυτοκτονιών το 2025 παρουσιάζει σημαντική αύξηση σε σύγκριση με το 2024 και το 2023, προσεγγίζοντας τα επίπεδα του 2022. Σύμφωνα με τους ειδικούς, παρά τις διακυμάνσεις, η συνολική εικόνα αναδεικνύει μια ανησυχητική σταθερότητα του ζητήματος της αυτοκτονίας σε υψηλά επίπεδα.
Μετά την πανδημία
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ομότιμου καθηγητή Παιδοψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και προέδρου ΔΣ του Ελληνικού Ινστιτούτου Μελέτης Τραύματος και Προαγωγής Ψυχικής Υγείας Γεράσιμου Α. Κολαΐτη και των συνεργατών του (Γ. Γιαννακόπουλου, αν. καθηγητή Παιδοψυχιατρικής ΕΚΠΑ, και Φ. Ζαραβίνου – Τσάκου, ψυχολόγου, υποψήφιου δρος ΕΚΠΑ),
στο πλαίσιο του διηπειρωτικού δικτύου Global Child and Adolescent Mental Health Study (GCAMHS), με συμμετοχή 32 χωρών από τέσσερις ηπείρους, σε δείγμα 6.000 μαθητών Γυμνασίου, οι έφηβοι που είχαν πιο έντονα βιώματα κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19 ανέφεραν περισσότερο επιβαρυμένη ψυχική υγεία. «Ενα ποσοστό 30% των εφήβων ανέφερε αυτοκτονικό ιδεασμό – μάλιστα,
15% μία φορά και 15% περισσότερες από μία φορές», επισημαίνει ο Γ. Κολαΐτης. «Το 8% είχε κάνει απόπειρα αυτοκτονίας η οποία συνδεόταν με συναισθηματικές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς (διαγωγής), υπερκινητικότητα, προβλήματα σχέσεων με συνομηλίκους αλλά και σχολικό εκφοβισμό – μάλιστα, το 3% είχε κάνει απόπειρα αυτοκτονίας πάνω από μία φορά».
Μέση ηλικία τα 15 χρόνια
Οπως αναφέρει ο καθηγητής, μια 25χρονη ανασκόπηση μελετών δείχνει σταθερή άνοδο αυτοκτονιών με τον χρόνο, με μέση ηλικία τα 15 χρόνια. Και ένα ιδιαίτερο φαινόμενο: ενώ οι αυτοκτονίες είναι συχνότερες στα αγόρια, στις απόπειρες κυριαρχούν τα κορίτσια.
Σχεδόν το 20% των αυτοχείρων είχε ψυχιατρικό ιστορικό, το 25% προηγούμενο ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας ή ιδεασμού και το 24% ιστορικό χρήσης ουσιών. Μάλιστα, μόνο μια μειοψηφία (της τάξης του 16%) αυτοχείρων είχε γνωστοποιήσει τις προθέσεις της πριν αυτοκτονήσει και άλλοι τόσοι άφησαν σημείωμα.
«Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες», λέει ο Γ. Κολαΐτης, «η συναισθηματική, σωματική και σεξουαλική κακοποίηση / επίθεση συσχετίζονταν με αυτοκτονικότητα – μάλιστα, παιδιά με ιστορικό συναισθηματικής κακοποίησης είχαν τριπλάσιες πιθανότητες για απόπειρες αυτοκτονίας, ενώ σε παιδιά με ιστορικό θυματοποίησης λόγω μπούλινγκ οι πιθανότητες ήταν περίπου διπλάσιες».
Οι υψηλής ποιότητας σχέσεις με την οικογένεια και το σχολικό περιβάλλον, η παρουσία θετικών θεσμών με συνομηλίκους αλλά και ενηλίκους είναι, σύμφωνα με τον καθηγητή, προστατευτικοί παράγοντες απέναντι στην αυτοκτονικότητα. Από την άλλη, σε ατομικό επίπεδο, σημαντικότεροι παράγοντες είναι η αυτοεκτίμηση, η συναισθηματική νοημοσύνη και συγκεκριμένες δεξιότητες διαχείρισης.https://www.tanea.gr/
 Ισως ένας άλλος κόσμος να είναι καλύτερος». Οι λιγοστές λέξεις){kind=link}