Η κακοκαιρία υποχώρησε, τα νερά αρχίζουν σταδιακά να τραβιούνται και η Κρήτη περνά πλέον στη δυσκολότερη ίσως φάση της πολυήμερης κακοκαιρίας: στην καταγραφή της πραγματικής έκτασης της καταστροφής και στην προσπάθεια να επιστρέψουν ολόκληρες περιοχές σε στοιχειώδη κανονικότητα.
Πίσω από τις εικόνες των ορμητικών χειμάρρων, των πλημμυρισμένων δρόμων και των κατολισθήσεων αποκαλύπτεται τώρα ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα. Αγροτικοί δρόμοι έχουν εξαφανιστεί ή έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, γέφυρες και δίκτυα ύδρευσης έχουν χτυπηθεί, καλλιέργειες παραμένουν μέσα στο νερό, κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις βρέθηκαν αποκλεισμένες και δεκάδες οικογένειες καλούνται να αποτιμήσουν τις ζημιές στα σπίτια και τις περιουσίες τους.
Η Δευτέρα 5 Οκτωβρίου είναι ουσιαστικά η πρώτη ημέρα κατά την οποία η συζήτηση μετατοπίζεται από τη διαχείριση του φαινομένου στην αποκατάσταση. Κυβερνητικό κλιμάκιο βρίσκεται από το πρωί στην Κρήτη, πραγματοποιώντας αρχικά ευρεία σύσκεψη στην Περιφέρεια και στη συνέχεια αυτοψίες στις περιοχές που δοκιμάστηκαν περισσότερο.
Και όσο τα συνεργεία βγαίνουν στο πεδίο, γίνεται σαφές ότι η επόμενη ημέρα δεν θα κριθεί μόνο από το ύψος των αποζημιώσεων. Θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα ανοίξουν δρόμοι, θα αποκατασταθούν δίκτυα, θα αποκτήσουν ξανά πρόσβαση οι παραγωγοί στις περιουσίες τους και κυρίως από το εάν αυτή τη φορά θα προχωρήσουν έργα που εδώ και χρόνια παραμένουν στα χαρτιά.
Η ένταση του φαινομένου αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Σε ορισμένες περιοχές της Κρήτης τα συνολικά ύψη βροχής των προηγούμενων ημερών ξεπέρασαν ακόμη και τα 800 χιλιοστά, με περισσότερα από 840 χιλιοστά στο Ξυλόσκαλο Σαμαριάς, πάνω από 640 στα Ανώγεια και 448 στο Τζερμιάδο του Οροπεδίου Λασιθίου.
Την ίδια ώρα, μόνο από την Πέμπτη 1 έως και την Κυριακή 4 Οκτωβρίου, το Κέντρο Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος δέχθηκε 508 κλήσεις στην Κρήτη. Η Πυροσβεστική προχώρησε σε ενέργειες σε 214 περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων 103 αντλήσεις υδάτων, αποτυπώνοντας το μέγεθος της κινητοποίησης που απαιτήθηκε μέσα σε λίγα 24ωρα.
Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Δεν υπάρχει πλέον μόνο το ερώτημα «πού υπάρχει κίνδυνος;». Υπάρχει το πολύ δυσκολότερο «πώς αποκαθίσταται ό,τι καταστράφηκε;».
Στη μεγάλη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Περιφέρεια Κρήτης, δήμαρχοι και εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης παρουσίασαν στο κυβερνητικό κλιμάκιο μια εικόνα εκτεταμένων προβλημάτων σε ολόκληρο το νησί. Στο τραπέζι τέθηκαν το κατεστραμμένο αγροτικό και επαρχιακό οδικό δίκτυο, οι γέφυρες, τα ρέματα, τα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, οι ζημιές στον πρωτογενή τομέα και η ανάγκη να κινηθούν χωρίς τις συνήθεις καθυστερήσεις οι διαδικασίες αποζημίωσης.
Ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης έθεσε στο επίκεντρο την κατάσταση του αγροτικού οδικού δικτύου στις πληγείσες περιοχές και την ανάγκη να προχωρήσουν άμεσα οι αποζημιώσεις. Από την άλλη πλευρά, οι δήμαρχοι περιέγραψαν μια κατάσταση που σε αρκετές περιοχές ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες των Δήμων να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τις συνέπειες.
Η κοινή γραμμή που διαμορφώθηκε είναι σαφής: πρώτα αποκατάσταση της πρόσβασης και άμεση οικονομική στήριξη και στη συνέχεια ένα πραγματικό σχέδιο θωράκισης του νησιού.
Στον «πάγο» φόροι, ασφαλιστικές υποχρεώσεις και πλειστηριασμοί
Η πρώτη συγκεκριμένη δέσμη μέτρων για τους πληγέντες βρίσκεται ήδη μπροστά.
Όπως έγινε γνωστό μετά τη σημερινή σύσκεψη, την Τρίτη 6 Οκτωβρίου στις 16:00 συνεδριάζει η αρμόδια κυβερνητική επιτροπή, προκειμένου να προχωρήσουν οι διαδικασίες για αναστολή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων, καθώς και πλειστηριασμών στις πληγείσες περιοχές.
Πρόκειται για το πρώτο οικονομικό «δίχτυ» προστασίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που, πέρα από τις ζημιές στις περιουσίες τους, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με ένα δεύτερο πρόβλημα: τις οικονομικές υποχρεώσεις που συνεχίζουν να «τρέχουν» την ώρα που η καθημερινότητά τους έχει ανατραπεί.
Ο υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, αρμόδιος για θέματα Κρατικής Αρωγής, Κώστας Κατσαφάδος, έδωσε παράλληλα το χρονοδιάγραμμα για τις πρώτες αποζημιώσεις.
Για τις οικοσκευές τα ποσά προβλέπεται να κυμαίνονται από 2.000 έως 6.000 ευρώ, ανάλογα με την έκταση των ζημιών, ενώ προβλέπεται και επίδομα 600 ευρώ για τις πρώτες βιοτικές ανάγκες. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, όταν ο Δήμος αποστείλει στο υπουργείο πλήρη και ορθό φάκελο, στόχος είναι τα χρήματα να καταβάλλονται στους δικαιούχους εντός δέκα ημερών.
Η διαδικασία απαιτεί, μετά την αυτοψία, την κατάθεση στον Δήμο των προβλεπόμενων δικαιολογητικών, μεταξύ των οποίων πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης, Ε1 και Ε9.
Στο Ηράκλειο, μάλιστα, η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για τους δημότες των οποίων οι κατοικίες επλήγησαν από τις πλημμύρες έχει ήδη ξεκινήσει.
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις κατοικίες.
Η Αυτοδιοίκηση έχει μπροστά της ένα τεράστιο κόστος αποκατάστασης δημόσιων υποδομών, ενώ οι Δήμοι καλούνται να καταγράψουν μέσα στις επόμενες ημέρες τις ανάγκες τους και να αποστείλουν συγκεκριμένα αιτήματα χρηματοδότησης.
Από τις συσκέψεις στο πεδίο
Μετά την ολοκλήρωση της σύσκεψης στο Ηράκλειο, η κυβερνητική αποστολή πέρασε από τις αίθουσες συσκέψεων στις πληγείσες περιοχές.
Πρώτος μεγάλος σταθμός ήταν το Οροπέδιο Λασιθίου, μία από τις περιοχές όπου το νερό άφησε βαθύ αποτύπωμα όχι μόνο στις υποδομές αλλά κυρίως στην αγροτική παραγωγή.
Λίγο πριν από τις 14:30 το κυβερνητικό κλιμάκιο έφτασε στο Δημαρχείο Οροπεδίου Λασιθίου μαζί με τον περιφερειάρχη Κρήτης, ενώ αγρότες και παραγωγοί είχαν συγκεντρωθεί ζητώντας ξεκάθαρες απαντήσεις για το μέλλον τους.
Το αίτημα που κυριαρχεί είναι συγκεκριμένο: αποζημίωση στο 100% της πραγματικής ζημιάς και όχι μέσω της συνήθους διαδικασίας του ΕΛΓΑ.
Για τους παραγωγούς του Οροπεδίου, η συζήτηση δεν αφορά απλώς την απώλεια μιας παραγωγής. Αφορά το εάν θα έχουν τη δυνατότητα να ξαναμπούν στα χωράφια και να καλλιεργήσουν την επόμενη περίοδο.
Η αγωνία αυτή αποτυπώθηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο στις φράσεις παραγωγών προς τα κυβερνητικά στελέχη: «Έχουμε καταστραφεί, πώς θα ζήσουμε;».
Μεγάλες γεωργικές εκτάσεις βρέθηκαν κάτω από το νερό, ενώ η καταστροφή στις καλλιέργειες και η δυσκολία πρόσβασης δημιουργούν ένα πρόβλημα που δεν τελειώνει με την αποστράγγιση των χωραφιών.
Το Οροπέδιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι σημαίνει «επόμενη ημέρα» για την Κρήτη: ακόμη και όταν φύγει το νερό, η οικονομική ζημιά παραμένει.
Μυλοπόταμος: Κατεστραμμένες γέφυρες και χιλιάδες κάτοικοι χωρίς νερό
Ανάλογη είναι η εικόνα στον Μυλοπόταμο, όπου η κακοκαιρία άφησε πίσω της σοβαρότατες ζημιές.
Ο δήμαρχος Μυλοποτάμου Γιώργος Κλάδος περιέγραψε στη σημερινή σύσκεψη μια κατάσταση που χαρακτήρισε «ζωής και θανάτου». Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, δεκάδες γέφυρες έχουν υποστεί καταστροφές, το αγροτικό οδικό δίκτυο έχει δεχθεί τεράστιο πλήγμα, ενώ έως και 4.000 κάτοικοι είχαν βρεθεί χωρίς πρόσβαση σε νερό.
Το πρόβλημα στον Μυλοπόταμο έχει πολλές διαστάσεις. Δεν είναι μόνο οι δρόμοι και οι γέφυρες. Είναι τα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, οι κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, η πρόσβαση στις αγροτικές περιοχές και η δυνατότητα των κατοίκων να επιστρέψουν σε μια λειτουργική καθημερινότητα.
«Δεν το ζητώ σαν χάρη. Πρέπει όλοι να σταθείτε δίπλα μας», ήταν το μήνυμα του δημάρχου προς το κυβερνητικό κλιμάκιο.
Στην ευρύτερη περιοχή του Ρεθύμνου, άλλωστε, η κακοκαιρία είχε και το βαρύτερο δυνατό τίμημα, με την απώλεια ανθρώπινης ζωής, στοιχείο στο οποίο αναφέρθηκαν και τα κυβερνητικά στελέχη κατά τη σημερινή παρουσία τους στο νησί.
Η Ιεράπετρα μετρά ζημιές σε δρόμους και καλλιέργειες
Στην Ιεράπετρα, οι υπηρεσίες συνεχίζουν να καταγράφουν προβλήματα σε δρόμους, αγροτικές εκτάσεις και υποδομές.
Η υποχώρηση των έντονων φαινομένων δεν έχει αποκαταστήσει αυτομάτως την κατάσταση. Κατολισθήσεις, προβλήματα στο οδικό δίκτυο και ζημιές σε μεγάλες εκτάσεις καλλιεργειών συνθέτουν την εικόνα που καλούνται να διαχειριστούν Δήμος και υπηρεσίες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αποκατάσταση της οδικής σύνδεσης και της πρόσβασης στις αγροτικές περιοχές, καθώς κάθε επιπλέον ημέρα αποκλεισμού μεταφράζεται σε νέα οικονομική επιβάρυνση για παραγωγούς και επιχειρήσεις.
Η Ιεράπετρα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς πυρήνες της Κρήτης και οι επιπτώσεις της κακοκαιρίας στον πρωτογενή τομέα θα μπορούν να αποτιμηθούν πλήρως μόνο όταν ολοκληρωθούν οι αυτοψίες.
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης περιοχές του Ηρακλείου
Στο Ηράκλειο, την ίδια ώρα, η επόμενη ημέρα αποκτά πλέον και θεσμική διάσταση.
Πληγείσες περιοχές του Δήμου κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης μετά το σχετικό αίτημα της Δημοτικής Αρχής, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερες διαδικασίες αποκατάστασης και χρηματοδότησης.
Παράλληλα, οι πρώτες αιτήσεις αποζημίωσης από πολίτες των οποίων οι κατοικίες υπέστησαν ζημιές έχουν ήδη αρχίσει να κατατίθενται.
Ο δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός επανέφερε παράλληλα το μεγάλο ζήτημα της αντιπλημμυρικής προστασίας, επιμένοντας ότι η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται κάθε φορά στην αποκατάσταση των ζημιών.
Και αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη παράμετρος της επόμενης ημέρας.
Η Κρήτη δεν καλείται μόνο να επισκευάσει όσα έσπασαν. Καλείται να αποφασίσει τι θα κάνει πριν από την επόμενη μεγάλη βροχή.
Οι πληγές φτάνουν μέχρι τα Χανιά
Παρά το γεγονός ότι Λασίθι και Ρέθυμνο βρέθηκαν στο επίκεντρο των μεγαλύτερων προβλημάτων, οι ζημιές απλώνονται σε μεγάλο μέρος του νησιού.
Στον Δήμο Πλατανιά Χανίων έχουν καταγραφεί εκτεταμένες ζημιές σε αγροτικούς δρόμους, δίκτυα ύδρευσης, καστανοκαλλιέργειες και ποιμνιοστάσια, με τη Δημοτική Αρχή να κινεί τη διαδικασία για κήρυξη της περιοχής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Η εικόνα από τα Χανιά μέχρι το Λασίθι δείχνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά ένα μεμονωμένο σημείο της Κρήτης αλλά ένα μεγάλο τμήμα του νησιού, με διαφορετική ένταση και διαφορετικό είδος ζημιών ανά περιοχή.
Σε ορεινές ζώνες το μεγάλο πρόβλημα είναι η πρόσβαση. Σε αγροτικές περιοχές, οι καλλιέργειες και το κατεστραμμένο οδικό δίκτυο. Στα αστικά και περιαστικά τμήματα, οι κατοικίες, τα ρέματα και η αντιπλημμυρική προστασία.
Νέα μηχανήματα έργου μέσω του «ΑΙΓΙΣ»
Στο μέτωπο της αποκατάστασης, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Ευάγγελος Τουρνάς έθεσε ως προτεραιότητα την επιτάχυνση των διαδικασιών αποζημίωσης και αποκατάστασης.
Παράλληλα, ανακοινώθηκε ότι μέσω του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ» προχωρά η ενίσχυση των 13 Περιφερειών της χώρας με νέα μηχανήματα έργου, σε μια προσπάθεια να αυξηθούν οι δυνατότητες άμεσης παρέμβασης μετά από φυσικές καταστροφές.
Για την Κρήτη το ζήτημα των μηχανημάτων είναι κρίσιμο, καθώς δεκάδες σημεία χρειάζονται ταυτόχρονες παρεμβάσεις για καθαρισμούς, απομάκρυνση φερτών υλικών, αποκατάσταση βατότητας και προσωρινή επαναφορά της πρόσβασης.
Το πρώτο στοίχημα είναι απλό στην περιγραφή αλλά δύσκολο στην πράξη: κανένα χωριό, ποιμνιοστάσιο ή αγροτική περιοχή να μη μείνει αποκομμένη περισσότερο από όσο είναι απολύτως αναγκαίο.
Το αγροτικό οδικό δίκτυο ίσως είναι η μεγαλύτερη ανοιχτή πληγή
Πίσω από τις εντυπωσιακές εικόνες των πλημμυρών βρίσκεται μια καταστροφή που δεν αποτυπώνεται πάντα εύκολα στην κάμερα.
Το αγροτικό οδικό δίκτυο σε πολλές από τις πληγείσες περιοχές έχει υποστεί τεράστιες ζημιές.
Δρόμοι κόπηκαν, πρανή υποχώρησαν, φερτά υλικά έκλεισαν περάσματα και η πρόσβαση σε καλλιέργειες και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις έχει γίνει σε αρκετές περιπτώσεις εξαιρετικά δύσκολη.
Για έναν παραγωγό, όμως, ένας κατεστραμμένος αγροτικός δρόμος δεν είναι απλώς ένα έργο υποδομής που πρέπει να επισκευαστεί.
Σημαίνει ότι δεν μπορεί να φτάσει στο χωράφι του. Ότι δεν μπορεί να μεταφέρει προϊόντα. Ότι ο κτηνοτρόφος δυσκολεύεται να φτάσει στα ζώα του. Ότι η ζημιά της κακοκαιρίας συνεχίζει να μεγαλώνει ακόμη και όταν ο ουρανός έχει καθαρίσει.
Γι’ αυτό και η αποκατάσταση της πρόσβασης αποτελεί μία από τις πρώτες προτεραιότητες που έθεσαν Περιφέρεια και Δήμοι στο κυβερνητικό κλιμάκιο.
Οι αγρότες ζητούν κάτι περισσότερο από μια αποζημίωση
Το μεγαλύτερο κοινωνικό και οικονομικό στοίχημα των επόμενων εβδομάδων βρίσκεται στον πρωτογενή τομέα.
Η Κρήτη μπαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές αγροτικές εργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη ή πρόκειται να ξεκινήσουν. Η καθυστέρηση στην αποκατάσταση των υποδομών δεν επηρεάζει, επομένως, μόνο ό,τι χάθηκε τις προηγούμενες ημέρες αλλά μπορεί να επηρεάσει και την επόμενη παραγωγική περίοδο.
Αυτό ακριβώς βρίσκεται πίσω από την ένταση στο Οροπέδιο Λασιθίου.
Οι παραγωγοί δεν ζητούν μόνο χρήματα για τη σοδειά που χάθηκε. Ζητούν τις προϋποθέσεις για να μπορέσουν να ξανακαλλιεργήσουν.
Το αίτημα για αποζημίωση στο 100% είναι στην πραγματικότητα αίτημα επιβίωσης μιας παραγωγικής δραστηριότητας που σε ορισμένες περιοχές δέχθηκε μέσα σε λίγες ημέρες εξαιρετικά ισχυρό πλήγμα.
Η συζήτηση επιστρέφει στα έργα που έμειναν πίσω
Η σημερινή σύσκεψη στην Περιφέρεια είχε ακόμη μία διάσταση.
Σχεδόν από κάθε πλευρά του νησιού επανήλθαν ζητήματα που δεν γεννήθηκαν από τη συγκεκριμένη κακοκαιρία: αντιπλημμυρικά έργα που εκκρεμούν, παρεμβάσεις σε ρέματα, γέφυρες που χρειάζονται αναβάθμιση, οδικά έργα και υποδομές που εδώ και χρόνια περιμένουν χρηματοδότηση ή αδειοδοτήσεις.
Η ένταση της συγκεκριμένης κακοκαιρίας ήταν ακραία. Αυτό όμως δεν ακυρώνει το ερώτημα που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης:
Πόσο έτοιμη είναι η Κρήτη για το επόμενο ακραίο φαινόμενο;
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο με αποζημιώσεις.
Οι αποζημιώσεις είναι απαραίτητες για εκείνους που σήμερα βλέπουν το σπίτι, την επιχείρηση, το χωράφι ή το ποιμνιοστάσιό τους κατεστραμμένο.
Δεν αντικαθιστούν όμως την ανάγκη για υποδομές.
Και αυτό ήταν ίσως το πιο καθαρό μήνυμα των δημάρχων προς την κυβέρνηση: οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορούν κάθε λίγα χρόνια να επιστρέφουν στο ίδιο σημείο, να μετρούν ξανά ζημιές και να ξεκινούν πάλι από την αρχή.
Από την έκτακτη ανάγκη στην πραγματική αποκατάσταση
Οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες.
Οι αυτοψίες θα δείξουν την πραγματική έκταση των ζημιών στις κατοικίες και στις υποδομές. Οι Δήμοι θα πρέπει να ολοκληρώσουν τις καταγραφές. Οι παραγωγοί θα περιμένουν να δουν με ποιον ακριβώς τρόπο θα αποζημιωθούν. Τα συνεργεία θα συνεχίσουν να επιχειρούν σε δρόμους, δίκτυα και αγροτικές περιοχές.
Και την ίδια ώρα θα αρχίσει να σχηματίζεται ο πρώτος πραγματικός λογαριασμός της καταστροφής.
Σήμερα κανείς δεν μπορεί με ασφάλεια να προσδιορίσει το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα της κακοκαιρίας. Οι ζημιές εξακολουθούν να καταγράφονται και σε αρκετές περιπτώσεις η πλήρης εικόνα θα φανεί μόνο όταν αποκατασταθεί η πρόσβαση σε περιοχές που επλήγησαν.
Αυτό που είναι ήδη σαφές είναι ότι η Κρήτη δεν αντιμετωπίζει μια συνηθισμένη διαδικασία αποκατάστασης.
Το νησί βγαίνει από ημέρες κατά τις οποίες οι υπηρεσίες έδιναν μάχη για ανθρώπινες ζωές, πραγματοποιούσαν αντλήσεις υδάτων, απεγκλωβισμούς και παρεμβάσεις σε δεκάδες διαφορετικά μέτωπα.
Τώρα η μάχη αλλάζει χαρακτήρα.
Είναι η μάχη του παραγωγού που θέλει να φτάσει ξανά στο χωράφι του.
Του κτηνοτρόφου που πρέπει να αποκτήσει πρόσβαση στο ποιμνιοστάσιό του.
Της οικογένειας που περιμένει την αυτοψία για να μπορέσει να αποκαταστήσει το σπίτι της.
Του Δήμου που πρέπει να ανοίξει ξανά έναν δρόμο που κόπηκε.
Και μιας ολόκληρης Περιφέρειας που καλείται να αποδείξει ότι η λέξη «αποκατάσταση» αυτή τη φορά δεν θα περιοριστεί στην επιστροφή στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την κακοκαιρία.
Γιατί αυτή είναι πλέον η μεγάλη συζήτηση που ανοίγει στην Κρήτη.
Όχι μόνο πόσο γρήγορα θα κλείσουν οι πληγές της θεομηνίας, αλλά εάν το νησί θα είναι πραγματικά πιο έτοιμο όταν έρθει η επόμενη.
