Η εφηβεία είναι μια περίοδος γεμάτη αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά, κουβαλά την ορμή της
ζωής, την ανάγκη για ανεξαρτησία, την αναζήτηση ταυτότητας και νοήματος. Από την άλλη,
συχνά συνοδεύεται από εσωτερική σύγχυση, ένταση και μια αίσθηση ότι όλα βιώνονται πιο
βαθιά και πιο απόλυτα.
Πολλοί έφηβοι μοιάζουν να κινούνται καθημερινά ανάμεσα σε διαφορετικούς
συναισθηματικούς κόσμους. Μπορεί να περνούν από τον ενθουσιασμό στην απόσυρση, από
την ανάγκη σύνδεσης στην απομόνωση, από την ελπίδα στην απογοήτευση μέσα σε μικρό
χρονικό διάστημα.
Όπως παρατηρούν και οι ειδικοί του Κέντρου Συμβουλευτικής &
Ψυχοθεραπείας Internus, η συναισθηματική αστάθεια στην εφηβεία αποτελεί πλέον ένα από
τα συχνότερα ζητήματα που απασχολούν γονείς και νέους ανθρώπους.
Για τους γονείς και το
περιβάλλον τους, αυτή η αστάθεια συχνά προκαλεί αμηχανία ή ανησυχία. Για τους ίδιους
τους εφήβους, όμως, πολλές φορές μοιάζει με μια εσωτερική καταιγίδα που δυσκολεύονται
να κατανοήσουν και ακόμη περισσότερο να διαχειριστούν.
Όταν οι συναισθηματικές μεταπτώσεις ξεπερνούν το αναμενόμενο
Οι συναισθηματικές διακυμάνσεις αποτελούν φυσιολογικό μέρος της εφηβείας.
Το
αναπτυσσόμενο νευροβιολογικό σύστημα, οι ορμονικές αλλαγές και η αυξημένη ανάγκη
κοινωνικής αποδοχής επηρεάζουν σημαντικά τη διάθεση και την ψυχική σταθερότητα.
Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στις φυσιολογικές
μεταπτώσεις και στην επίμονη ψυχική δυσφορία.
Όταν ένας έφηβος αρχίζει να αποσύρεται συστηματικά, να χάνει το ενδιαφέρον του για
δραστηριότητες που άλλοτε τον ευχαριστούσαν, να εμφανίζει έντονη ευερεθιστότητα ή ένα
σταθερό αίσθημα κενού, τότε η δυσκολία χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Η
καταθλιπτικότητα στην εφηβική ηλικία δεν εκφράζεται πάντα με θλίψη. Συχνά εμφανίζεται
μέσα από θυμό, αδιαφορία, απόσταση ή μια σιωπηλή παραίτηση από την καθημερινότητα.
Η ευαλωτότητα απέναντι στο άγχος της σύγχρονης ζωής
Οι σημερινοί έφηβοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον διαρκούς πίεσης. Η σχολική επίδοση, η
ανάγκη κοινωνικής αποδοχής, η συνεχής έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η
αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να ανταποκρίνονται
σε υψηλές προσδοκίες δημιουργούν ένα
ψυχικό φορτίο που πολλές φορές υπερβαίνει τις δυνατότητες διαχείρισης της ηλικίας τους.
Αρκετοί νέοι βιώνουν έντονο άγχος αποτυχίας, φόβο απόρριψης και μια βαθιά ανάγκη να
αισθανθούν «αρκετοί».
Μέσα σε αυτή την εσωτερική πίεση, ακόμη και ένα σχόλιο, μια
σύγκρουση ή μια αποτυχία μπορεί να βιωθεί ως συναισθηματικά συντριπτική εμπειρία.
Και ίσως εκεί βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες των ενηλίκων:
συχνά υποτιμούν
την ένταση με την οποία βιώνει ένας έφηβος το συναίσθημά του. Για εκείνον, όμως, η
αγωνία, η ντροπή ή η ματαίωση δεν είναι υπερβολή· είναι μια πραγματικότητα που
κατακλύζει ολόκληρο τον ψυχικό του κόσμο.
Αυτοκτονικότητα στην εφηβεία: πίσω από τη σιωπή
Η αυτοκτονικότητα στην εφηβική ηλικία αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα ψυχικής
υγείας των τελευταίων ετών. Πίσω από τον αυτοκτονικό ιδεασμό δεν βρίσκεται πάντοτε η
επιθυμία θανάτου. Συχνά υπάρχει μια βαθιά αίσθηση αδιεξόδου, ψυχικής εξάντλησης ή
μοναξιάς.
Ορισμένοι έφηβοι νιώθουν ότι δεν μπορούν να αντέξουν άλλο το συναίσθημα που βιώνουν.
Άλλοι δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια γιατί φοβούνται ότι δεν θα γίνουν κατανοητοί ή
ότι θα κριθούν. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ενδείξεις υπάρχουν αλλά χάνονται μέσα στην
καθημερινότητα: απότομη απόσυρση, αυτοτραυματισμοί, εκφράσεις απελπισίας,
παραίτηση από σχέσεις και στόχους ή μια ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς.
Η ανοιχτή και ουσιαστική επικοινωνία μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά. Ένας έφηβος
που αισθάνεται ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να επικριθεί ή να απαξιωθεί έχει περισσότερες
πιθανότητες να εκφράσει εγκαίρως αυτό που βιώνει.
Ο ρόλος του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος
Οι έφηβοι δεν χρειάζονται τέλειους γονείς ή τέλειους εκπαιδευτικούς. Χρειάζονται ενήλικες
που να μπορούν να παραμένουν παρόντες απέναντι στη δυσκολία τους.
Η συναισθηματική
διαθεσιμότητα, η σταθερότητα και η δυνατότητα ουσιαστικής ακρόασης λειτουργούν συχνά
ως προστατευτικοί παράγοντες απέναντι στην ψυχική απορρύθμιση.
Πολλές φορές οι γονείς προσπαθούν να μειώσουν τον πόνο του παιδιού μέσα από
συμβουλές ή λογικά επιχειρήματα.
Όμως ο έφηβος, πριν χρειαστεί λύσεις, χρειάζεται να
αισθανθεί ότι το συναίσθημά του χωρά μέσα στη σχέση. Μια φράση όπως «σε βλέπω ότι
δυσκολεύεσαι και θέλω να σε καταλάβω» μπορεί να είναι βαθιά θεραπευτική.
Παράλληλα, η ύπαρξη σταθερών ορίων και ενός ασφαλούς πλαισίου παραμένει απαραίτητη.
Οι έφηβοι συχνά δοκιμάζουν τα όρια όχι επειδή δεν τα χρειάζονται, αλλά ακριβώς επειδή τα
έχουν ανάγκη για να αισθανθούν ασφάλεια.
Η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης
Η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την πορεία ενός εφήβου
που δυσκολεύεται. Όσο νωρίτερα αναγνωρίζονται τα σημάδια ψυχικής επιβάρυνσης, τόσο
μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες πρόληψης σοβαρότερων δυσκολιών
.
Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου ο νέος άνθρωπος μπορεί να
επεξεργαστεί τον εσωτερικό του κόσμο, να κατανοήσει τα συναισθήματά του και να
αναπτύξει πιο λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους και της συναισθηματικής
έντασης.
Ταυτόχρονα, η υποστήριξη της οικογένειας αποτελεί συχνά καθοριστικό στοιχείο της
θεραπευτικής διαδικασίας. Όταν το περιβάλλον εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει και να
διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά τα συναισθήματα του εφήβου, δημιουργούνται οι
προϋποθέσεις για βαθύτερη σύνδεση και ουσιαστικότερη ψυχική ενδυνάμωση.
Η εφηβεία δεν είναι απλώς μια «δύσκολη ηλικία». Είναι μια περίοδος βαθιάς ψυχικής
αναδιοργάνωσης, κατά την οποία ο νέος άνθρωπος προσπαθεί να βρει τον εαυτό του μέσα
σε έναν κόσμο που συχνά κινείται γρηγορότερα από όσο μπορεί να αντέξει.
Πίσω από την ευερεθιστότητα, την απόσυρση ή την έντονη αντίδραση ενός εφήβου, πολλές
φορές κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη για κατανόηση, σύνδεση και ασφάλεια.
Και συχνά,
αυτό που κάνει τη διαφορά δεν είναι μια «τέλεια» παρέμβαση, αλλά η σταθερή παρουσία
ενός ανθρώπου που θα μπορέσει να παραμείνει δίπλα του χωρίς φόβο, πανικό ή απόσταση.
ΚΑΡΓΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Κέντρο Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας Internus
