Συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει η ελληνική πρόταση για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης στο μεταναστευτικό, την οποία παρουσίασε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ από πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, το σχέδιο προβλέπει την εφαρμογή ειδικού καθεστώτος σε περιπτώσεις απότομης αύξησης των μεταναστευτικών αφίξεων, σε συνδυασμό με υπερκορεσμό των υποδομών και τεκμηριωμένες ενδείξεις οργανωμένης καθοδήγησης των ροών.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται περιλαμβάνονται η προσωρινή αναστολή παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων ασύλου, η ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων και η επιτάχυνση των επιστροφών.
Η πρόταση δεν έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και κανένα από τα συγκεκριμένα έκτακτα μέτρα δεν ενεργοποιείται αυτομάτως με την παρουσίασή της.
Πότε θα μπορεί να ενεργοποιείται ο μηχανισμός
Η ελληνική πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ενός «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης», το οποίο θα εφαρμόζεται όταν συντρέχουν σωρευτικά ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια.
Στα ποσοτικά κριτήρια περιλαμβάνεται ο υπερδιπλασιασμός των εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων αφίξεων σε συγκεκριμένη συνοριακή περιοχή, συγκριτικά με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών.
Θα εξετάζονται επίσης περιπτώσεις συνεχών διελεύσεων μεγάλης έντασης ή μαζικών προσπαθειών παραβίασης των συνόρων.
Δεύτερη βασική προϋπόθεση αποτελεί η εξάντληση του 100% της τοπικής επιχειρησιακής χωρητικότητας των δομών υποδοχής, ταυτοποίησης και φιλοξενίας μέσα σε 48 έως 72 ώρες.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η συγκεκριμένη κατάσταση θα πρέπει να συνδέεται με άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή τη δημόσια τάξη.
Τα στοιχεία που θα εξετάζονται για την εργαλειοποίηση των ροών
Πέρα από τον αριθμό των αφίξεων, το σχέδιο θέτει ως προϋπόθεση την ύπαρξη διασταυρωμένων στοιχείων για οργανωμένη μεταφορά ή καθοδήγηση μεταναστών από τρίτη χώρα.
Στα ποιοτικά κριτήρια περιλαμβάνεται επίσης η πιθανή ανοχή ή συνεργασία κρατικών παραγόντων με οργανωμένα δίκτυα διακίνησης.
Η πρόταση διαχωρίζει τις περιπτώσεις αυτές από μετακινήσεις πληθυσμών που προκαλούνται από ανθρωπιστικές κρίσεις, όπως πολεμικές συγκρούσεις και φυσικές καταστροφές.
Πρόσθετο κριτήριο θα αποτελεί η ταυτόχρονη, μαζική προσπάθεια διέλευσης των συνόρων από συγκεκριμένα σημεία, όταν η ένταση των περιστατικών καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την εφαρμογή των συνήθων διαδικασιών καταγραφής και υποδοχής.
Αναστολή ασύλου και παραμονή σε κλειστές δομές
Ένα από τα βασικότερα σημεία της ελληνικής πρότασης είναι η προσωρινή αναστολή της παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για πρόσωπα που εισέρχονται παράτυπα στη χώρα κατά την περίοδο εφαρμογής του έκτακτου καθεστώτος.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη μεταφορά των συγκεκριμένων προσώπων σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης, χωριστά από το τακτικό σύστημα υποδοχής.
Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή επιταχυνόμενων διαδικασιών επιστροφής προς χώρες προέλευσης ή διέλευσης.
Οι ρυθμίσεις αυτές αποτελούν μέρος της ελληνικής εισήγησης και η δυνατότητα εφαρμογής τους θα πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των εγγυήσεων διεθνούς προστασίας και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Άμεση κινητοποίηση της Frontex
Η πρόταση προβλέπει ότι, εφόσον πιστοποιηθεί η συνδρομή των απαιτούμενων προϋποθέσεων, θα μπορεί να ενεργοποιείται έκτακτη επιχειρησιακή υποστήριξη στα σύνορα.
Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η άμεση ανάπτυξη των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα (RABITs) της Frontex, με αποστολή την επιτήρηση και την ενίσχυση της συνοριακής φύλαξης.
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις αποτροπής θα πρέπει να πραγματοποιούνται με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
Ταχύτερες επιστροφές με ειδικά ταξιδιωτικά έγγραφα
Ξεχωριστό σκέλος του σχεδίου αφορά την απλοποίηση των διαδικασιών επιστροφής.
Η ελληνική πλευρά προτείνει να παρέχεται δυνατότητα έκδοσης ειδικών ταξιδιωτικών εγγράφων από τη χώρα πρώτης εισόδου, όπως έγγραφα τύπου EU Laissez-Passer ή Emergency Travel Documents.
Στόχος, σύμφωνα με την πρόταση, είναι η υποχρεωτική αποδοχή τους από τις χώρες επιστροφής, ώστε να μειώνονται οι καθυστερήσεις που σχετίζονται με τη χορήγηση ταξιδιωτικών εγγράφων.
Παράλληλα, προβλέπεται η άσκηση συντονισμένης πολιτικής και οικονομικής πίεσης προς τρίτες χώρες, προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία τους στις διαδικασίες επανεισδοχής.
Διάρκεια 30 ημερών με δυνατότητα παράτασης
Η αρχική εφαρμογή του προτεινόμενου μηχανισμού θα έχει μέγιστη διάρκεια 30 ημερών.
Παράταση θα μπορεί να εξετάζεται έπειτα από νέα αξιολόγηση των συνθηκών και σχετική έγκριση.
Η ενεργοποίηση θα συνοδεύεται από επίσημη ενημέρωση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Κρήτη και οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές
Η συζήτηση για τον ευρωπαϊκό μηχανισμό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Κρήτη, λόγω των μεταναστευτικών αφίξεων από τη βόρεια Αφρική.
Ο Θάνος Πλεύρης είχε αναφερθεί πρόσφατα, μιλώντας στο ΕΡΤnews, στη Λιβύη και στις αυξημένες ροές προς την Κρήτη, παρουσιάζοντας παράλληλα την ελληνική πρωτοβουλία για τη διαχείριση έκτακτων καταστάσεων.
Ωστόσο, η πρόταση δεν προβλέπει αυτόματη ενεργοποίηση μέτρων για την Κρήτη ή οποιαδήποτε άλλη περιοχή αποκλειστικά λόγω αύξησης των αφίξεων. Θα απαιτείται να πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις και να έχει προηγηθεί η θεσμοθέτηση του μηχανισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, η ελληνική πρωτοβουλία παρουσιάστηκε στο Συμβούλιο υπουργών στο Λουξεμβούργο και συγκέντρωσε θετικές αντιδράσεις από αρκετά κράτη-μέλη.
Η ελληνική πλευρά αναφέρει επίσης ότι η πρόταση έχει γίνει δεκτή προς εξέταση από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει δηλώσει ότι οι παρατηρήσεις των κρατών-μελών έχουν διαβιβαστεί στον αρμόδιο επίτροπο, προκειμένου να εξεταστεί η παρουσίαση συγκεκριμένης πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε επόμενο Συμβούλιο.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ληφθεί απόφαση για τη θέσπιση ή την ενεργοποίηση του προτεινόμενου μηχανισμού.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου
