Η άγνωστη ιστορία των Δικαστηρίων Ηρακλείου και ο Κρητικός Πάπας

Οι δρόμοι και τα κτίρια μιας πόλης συχνά κρύβουν ιστορίες που χάνονται πίσω από τη σύγχρονη εικόνα τους. Στο Ηράκλειο, πολλά από τα πιο γνωστά σημεία του αστικού τοπίου έχουν πίσω τους μια μακρά και απρόσμενη διαδρομή μέσα στους αιώνες.

Ένα από αυτά είναι το κτίριο των Δικαστηρίων στη λεωφόρο Δικαιοσύνης, το οποίο συνδέεται με μια λιγότερο γνωστή αλλά εντυπωσιακή ιστορία που ξεκινά από τη Βενετοκρατία και φτάνει μέχρι τον παπικό θρόνο.

Πολύ πριν αποκτήσει τον σημερινό του ρόλο ως χώρος απονομής δικαιοσύνης, η περιοχή όπου βρίσκεται το κτίριο είχε καθαρά στρατιωτική χρήση. Κατά την ενετική περίοδο λειτουργούσαν εκεί οι στρατώνες του Αγίου Γεωργίου, όπου στρατιώτες πραγματοποιούσαν ασκήσεις στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής πλατείας Ελευθερίας. Για τον λόγο αυτό η πλατεία αναφερόταν τότε και ως Πεδίον του Άρεως, υποδηλώνοντας τον στρατιωτικό χαρακτήρα του χώρου.

Η στρατιωτική λειτουργία διατηρήθηκε και στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας. Οι Οθωμανοί προχώρησαν σε ανακατασκευή του κτιρίου δημιουργώντας τις λεγόμενες Κισλάδες, δηλαδή στρατώνες, συνεχίζοντας ουσιαστικά την ίδια χρήση του χώρου για στρατιωτικούς σκοπούς.

Στα τέλη του 19ου αιώνα το κτίριο απέκτησε μια νέα αρχιτεκτονική μορφή, η οποία του προσέδωσε τον χαρακτήρα που αναγνωρίζουμε σήμερα. Στην είσοδό του τοποθετήθηκε ένα επιβλητικό μαρμάρινο θύρωμα, στοιχείο που δεν αποτελεί απλώς διακοσμητική λεπτομέρεια, αλλά κουβαλά μαζί του μια ιστορία που ξεκινά από το Λασίθι και φτάνει μέχρι τη Ρώμη.

Το συγκεκριμένο θύρωμα προέρχεται από τα ερείπια της άλλοτε μεγαλοπρεπούς μονής του Αγίου Φραγκίσκου, από όπου μεταφέρθηκε αργότερα στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα. Η ύπαρξή του συνδέεται με έναν Κρητικό που έμελλε να διαγράψει μια εξαιρετικά σπάνια πορεία: τον Πέτρο Φιλάργη, ο οποίος αργότερα έγινε ο πρώτος Κρητικός που ανέβηκε στον παπικό θρόνο.

Ο Πέτρος Φιλάργης γεννήθηκε γύρω στα 1339–1340 στον οικισμό Καρές, κοντά στη σημερινή Νεάπολη Λασιθίου. Η παιδική του ηλικία ήταν δύσκολη, καθώς σε ηλικία περίπου δέκα ετών έχασε τον πατέρα του και έμεινε ορφανός. Σε μια προσπάθεια να επιβιώσει, απευθύνθηκε για βοήθεια σε έναν καθολικό μοναχό από τη μονή του Αγίου Αντωνίου, γεγονός που στάθηκε καθοριστικό για τη ζωή του.

Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε ένα ταξίδι που τον οδήγησε μακριά από την Κρήτη. Ο Φιλάργης βρέθηκε στην Ιταλία και στη συνέχεια στο Παρίσι, σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων για την Καθολική Εκκλησία, όταν η έδρα του Πάπα αποτελούσε αντικείμενο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρώμη και την Αβινιόν.

Σταδιακά απέκτησε κύρος στους εκκλησιαστικούς κύκλους της Ευρώπης. Διατηρούσε στενές σχέσεις με τον Δούκα του Μιλάνου, ενώ συμμετείχε και σε ιεραποστολικές αποστολές σε περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία και η Λιθουανία. Η πορεία του τον οδήγησε τελικά στη θέση του καρδινάλιου και στη συνέχεια του επισκόπου Μιλάνου, πριν εκλεγεί Πάπας.

Όταν ανέβηκε στον παπικό θρόνο έλαβε το όνομα Αλέξανδρος Ε΄. Η παποσύνη του κράτησε μόλις έναν χρόνο, όμως μέσα σε αυτό το σύντομο διάστημα επιδίωξε να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ της Ανατολικής και της Δυτικής Εκκλησίας.

Παρά τη διεθνή του πορεία, δεν ξέχασε ποτέ την καταγωγή του. Δώρισε πολύτιμα αντικείμενα και κειμήλια στη μονή του Αγίου Φραγκίσκου στο Ηράκλειο. Με το πέρασμα των αιώνων αρκετά από αυτά χάθηκαν ή μεταφέρθηκαν στην Ιταλία, ωστόσο ορισμένα στοιχεία —όπως το περίφημο μαρμάρινο θύρωμα— διασώθηκαν και αποτελούν σήμερα μέρος της ιστορικής ταυτότητας της πόλης.

Ο Αλέξανδρος Ε΄ πέθανε το 1410, έναν χρόνο μετά την εκλογή του, κάτω από συνθήκες που εκείνη την εποχή περιγράφηκαν ως αδιευκρίνιστες. Κάποιες φήμες της περιόδου συνέδεσαν τον θάνατό του με τις προσπάθειές του να μειώσει το χάσμα ανάμεσα στις δύο Εκκλησίες.

Σήμερα, χιλιάδες άνθρωποι περνούν καθημερινά μπροστά από το κτίριο των Δικαστηρίων Ηρακλείου, χωρίς να γνωρίζουν ότι το μαρμάρινο στοιχείο στην είσοδό του συνδέεται με μια ιστορία που ξεκινά από ένα φτωχό παιδί της Κρήτης και φτάνει μέχρι το Βατικανό. Είναι μια υπενθύμιση ότι οι πόλεις διατηρούν ζωντανές τις μνήμες τους, ακόμη κι όταν αυτές κρύβονται πίσω από τις προσόψεις των κτιρίων.

Δείτε το αφιέρωμα στην εκπομπή ΚΡΉΤΗ ΣΗΜΕΡΑ της ΚΡΗΤΗ ΤV: