Οι συνολικές απώλειες εισοδήματος των συνταξιούχων την περίοδο 2015 2025 ανέρχονται σε περίπου 90 δισεκατομμύρια ευρώ.
Μικρότερες κύριες συντάξεις, εφάπαξ και επικουρικές έφερε ο νόμος Κατρούγκαλου, ο οποίος εφαρμόζεται και σήμερα παράλληλα με τις μνημονιακές περικοπές στο ΕΚΑΣ και το χαράτσι που επιβλήθηκε με την Εισφορά Αλληλεγγύης (ΕΑΣ).
Παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις της σημερινής κυβέρνησης για κατάργηση του νόμου Κατρούγκαλου, οι βασικές προβλέψεις του εξακολουθούν να εφαρμόζονται δέκα χρόνια μετά την ψήφισή του, επηρεάζοντας το ύψος των κύριων και επικουρικών συντάξεων, καθώς και των εφάπαξ παροχών. Σύμφωνα με την ΕΝΥΠΕΚΚ, ο νόμος 4387/2016, που θεσπίστηκε στο πλαίσιο της εφαρμογής του τρίτου Μνημονίου (ν. 4336/2015), εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος.
Η Ενωση υποστηρίζει ότι οι αλλαγές που εισήχθησαν είχαν σημαντικές οικονομικές συνέπειες για τους συνταξιούχους, οδηγώντας, όπως αναφέρει, μεγάλο μέρος τους σε σημαντική απώλεια εισοδήματος.
Μάλιστα με βάση τα στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ, κατά τη δεκαετία 2015-2025, δηλαδή την περίοδο εφαρμογής του τρίτου Μνημονίου και του νόμου Κατρούγκαλου, οι συνολικές πραγματικές απώλειες εισοδήματος των συνταξιούχων ανέρχονται περίπου στα 90 δισ. ευρώ!
Ειδικότερα:
1. ΚΥΡΙΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισήγαγε ο νόμος Κατρούγκαλου αφορά τον τρόπο υπολογισμού των νέων κύριων συντάξεων. Ειδικότερα, η σύνταξη πλέον υπολογίζεται με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του ασφαλιστικού βίου και όχι με βάση τους μισθούς του τελευταίου έτους ή της τελευταίας πενταετίας, όπως ίσχυε πριν από την εφαρμογή του τρίτου Μνημονίου.
Η μεταβολή αυτή, σε συνδυασμό με τη μεγάλη υποχώρηση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα κατά τα χρόνια της κρίσης, είχε ως αποτέλεσμα οι νέες συντάξεις που απονεμήθηκαν μετά το 2019 να είναι σημαντικά χαμηλότερες, ιδιαίτερα για εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα, ελεύθερους επαγγελματίες, επιστήμονες και αγρότες.
Παράλληλα ο μεταγενέστερος νόμος Βρούτση διατήρησε τον συγκεκριμένο τρόπο υπολογισμού και ενίσχυσε θεσμικά το σύστημα υπολογισμού των συντάξεων με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του εργασιακού βίου.
2. ΕΦΑΠΑΞ: Για όσους εισήλθαν στην αγορά εργασίας μετά την 1η Ιανουαρίου 2014, το εφάπαξ που αντιστοιχεί στα χρόνια ασφάλισης μετά την ημερομηνία αυτή υπολογίζεται αποκλειστικά με βάση τις εισφορές που έχουν καταβληθεί, χωρίς καμία απόδοση ή τόκο. Το σύστημα αυτό οδηγεί σε αισθητά χαμηλότερες παροχές, καθώς η πραγματική αξία των εισφορών μειώνεται με την πάροδο του χρόνου λόγω του πληθωρισμού και της απώλειας αγοραστικής δύναμης.
Παράλληλα, εκτιμά ότι ο νέος τρόπος υπολογισμού έχει οδηγήσει σε μειώσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις προσεγγίζουν το 23%, τόσο για εργαζόμενους του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.
Ο κανόνας που εξακολουθεί να εφαρμόζεται προβλέπει ότι το ύψος του εφάπαξ μειώνεται σταδιακά για όσους συνταξιοδοτούνται από την 1η Ιανουαρίου 2014 και μετά, γεγονός που σημαίνει ότι για να περιοριστούν οι απώλειες οι ασφαλισμένοι καλούνται ουσιαστικά να παραμείνουν περισσότερα χρόνια στην εργασία, αυξάνοντας τον συνολικό χρόνο ασφάλισής τους.
3. ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΕΣ: Μετά το 2015 άλλαξε επίσης ο τρόπος υπολογισμού των επικουρικών συντάξεων, με την εφαρμογή ενός διπλού συστήματος. Για τα έτη ασφάλισης έως το 2014, η επικουρική υπολογίζεται με συντελεστή 0,45% ανά έτος ασφάλισης, λαμβάνοντας υπόψη τις συντάξιμες αποδοχές της περιόδου 2002-2014.
Για τον χρόνο ασφάλισης από το 2015 και μετά, καθοριστικό ρόλο παίζουν οι συνολικές ασφαλιστικές εισφορές και η ηλικία συνταξιοδότησης.
Οσο περισσότερα χρόνια εργάζεται ένας ασφαλισμένος και όσο μεγαλύτερες είναι οι εισφορές του, τόσο υψηλότερη διαμορφώνεται η επικουρική σύνταξη.
Παράλληλα, για όσους αποχωρούν με μειωμένη κύρια σύνταξη εξακολουθεί να επιβάλλεται μείωση από 6% έως 30% στο τμήμα της επικουρικής που αντιστοιχεί στα χρόνια έως το 2014, ενώ για τα επόμενα έτη εφαρμόζονται συντελεστές που συνδέονται με την ηλικία συνταξιοδότησης.
Την ίδια ώρα, περίπου 1,3 εκατ. συνταξιούχοι εξακολουθούν να μη λαμβάνουν αυξήσεις στις επικουρικές συντάξεις τους.
Το γεγονός αυτό αποδίδεται στη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, η οποία θεσπίστηκε με τον νόμο Κατρούγκαλου και προβλέπει ότι αυξήσεις μπορούν να χορηγηθούν μόνο εφόσον ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης του ΕΦΚΑ εμφανίζει πλεονασματικό αποτέλεσμα.
4. ΕΚΑΣ: Το Επίδομα Κοινωνικής Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΚΑΣ) στους χαμηλοσυνταξιούχους έχει καταργηθεί οριστικά από την 1η Ιανουαρίου 2020. Η κατάργησή του ξεκίνησε σταδιακά από το 2016 μέσω της αυστηροποίησης των εισοδηματικών κριτηρίων, μέχρι την οριστική παύση του για όλους τους δικαιούχους. Η κυβέρνηση αντί να επαναφέρει το ΕΚΑΣ, θεσμοθέτησε το επίδομα των 300 ευρώ κάθε Νοέμβριο.
5. ΕΙΣΦΟΡΑ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ (ΕΑΣ): Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) θεσπίστηκε το 2010 ως μνημονιακό μέτρο για τη στήριξη του ΑΚΑΓΕ. Δηλαδή η ΕΑΣ χρηματοδοτεί το ΑΚΑΓΕ, τον Λογαριασμό για την Αλληλεγγύη των Γενεών, ώστε μελλοντικά, όταν θα κορυφωθούν οι συνέπειες της δημογραφικής γήρανσης, να μπορούν να πληρώνονται απρόσκοπτα οι συντάξεις. Μέχρι το τέλος του 2026, στο ΑΚΑΓΕ εκτιµάται ότι θα έχουν σωρευθεί πάνω από 23 δισ. ευρώ.
Η ΕΑΣ υπολογίζεται κλιμακωτά επί του συνόλου της κύριας σύνταξης, ξεκινώντας από 3% (για ποσά από 1.468 ευρώ έως 1.783 ευρώ) και φτάνει έως το 14% (για συντάξεις άνω των 4.170 ευρώ).
Η εφαρμογή της παραμένει υπό δικαστική αμφισβήτηση. Επισημαίνεται ότι στα 10 δισ. ευρώ κινείται ο λογαριασμό που πλήρωσαν (και εξακολουθούν να πληρώνουν) περίπου 440.000 συνταξιούχοι, μέσω της ισχύουσας μνημονιακής Εισφοράς Αλληλεγγύης (ΕΑΣ), μια πρωτοφανής διπλή και άδικη φορολόγηση, την ίδια ώρα που η κυβέρνηση «πανηγυρίζει» ότι μειώνει τους φόρους!
