Πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει τη σκληρή εικόνα του brain drain στην Ελλάδα. Το ποσοστό που πληγώνει τη δημογραφική συνοχή της χώρας μας.
Παρά το γεγονός ότι η οικονομική κρίση έχει τελειώσει -θεωρητικά τουλάχιστον- και η ανεργία μειώνεται, ένας σημαντικός αριθμός νέων μεταναστεύει στο εξωτερικό επιβεβαιώνοντας με τον πιο δραματικό τρόπο ότι το φαινόμενο του brain drain δεν αποτελεί μια παροδική κρίση, αλλά μια δομική αιμορραγία που μετασχηματίζει την ελληνική κοινωνία.
Η 14η ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ αποτυπώνει μια συγκλονιστική πραγματικότητα: το 10,9% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει ότι τουλάχιστον ένα μέλος του έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό για εργασία τα τελευταία πέντε χρόνια
Η συνεχιζόμενη ακρίβεια και η συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος φαίνεται πως λειτουργούν ως οι κύριοι επιταχυντές αυτής της φυγής. Το γεγονός ότι η τάση αυτή παραμένει ισχυρή, παρά τις προσδοκίες για ανάκαμψη, υπογραμμίζει το χάσμα μεταξύ των αναγκών επιβίωσης και των ευκαιριών που προσφέρει η χώρα.
Στο εξωτερικό για εργασία
Η ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών 2025 (14η κατά σειρά) αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη και εντεινόμενη πίεση που δέχονται τα ελληνικά νοικοκυριά.
Τα φετινά ευρήματα δείχνουν ότι οι οικονομικές δυσκολίες δεν περιορίζονται πλέον στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά επεκτείνονται και στα μεσαία στρώματα, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις λειτουργούν σωρευτικά και εξαντλούν τις αντοχές των νοικοκυριών.
Ενδεικτική της οικονομικής στενότητας που βιώνουν τα ελληνικά νοικοκυριά είναι και η εικόνα των νοικοκυριών των οποίων μέλη έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό για εργασία την τελευταία πενταετία.
Συγκεκριμένα, ένα στα δέκα νοικοκυριά (10,9%) δηλώνει ότι τουλάχιστον ένα μέλος του έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό για να εργαστεί την τελευταία πενταετία.
Η πραγματική απώλεια ανθρώπινου δυναμικού λόγω μετανάστευσης με στόχο την επαγγελματική διέξοδο εκτιμάται ακόμη μεγαλύτερη, αν συνυπολογιστούν οι περιπτώσεις μετακίνησης του συνόλου ενός νοικοκυριού.
Στον αντίποδα, στο ερώτημα εάν την τελευταία πενταετία επέστρεψε από το εξωτερικό κάποιο μέλος στο νοικοκυριό επιλέγοντας να εργαστεί στην Ελλάδα, θετικά αποκρίθηκε το 6,6% των ερωτηθέντων.
Οι νέοι παγιδευμένοι στην «κενή» οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας
Τάση φυγής
Η απώλεια αυτή παραγωγικού ανθρώπινου δυναμικού επαληθεύεται πρακτικά και από την πιο πρόσφατη εθνική απογραφή πληθυσμού της ΕΛΣΤΑΤ (2021), όπου καταγράφεται τρομακτική μείωση πληθυσμού κατά 22% στις ηλικίες 20-29 ετών και κατά 23,2% στις ηλικίες 30-39 ετών στο διάστημα 2011-2021, μείωση που αναπόφευκτα απεικονίζεται και στην ηλικιακή ομάδα 0-9 ετών (-16,3%), λόγω της μείωσης των γεννήσεων στη χώρα.
Τα παραπάνω μεγέθη δείχνουν τα αποτελέσματα της τάσης φυγής παραγωγικού ανθρώπινου δυναμικού που καταγράφηκε τη δεκαετία 2011-2021. Επιπλέον, τα ευρήματα της έρευνας του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, συνδυαζόμενα και με τα επίσημα στοιχεία της έρευνας εργατικού δυναμικού (LFS) της Eurostat για την εργασιακή κινητικότητα δείχνουν ότι η φυγή Ελλήνων προς εργασία στο εξωτερικό συνεχίζεται με ιδιαίτερη ένταση και στην τελευταία πενταετία.
Συγκεκριμένα, το 2020 οι γεννηθέντες στην Ελλάδα ηλικίας 20-64 ετών που ζούσαν σε άλλη χώρα της ΕΕ/ΕΖΕΣ, ανέρχονταν σε 309.500, ωστόσο ο αριθμός τους μετά από μια υποχώρηση σε 280.300 το 2021 (ενδεχομένως και ως αποτέλεσμα της πανδημίας) αυξήθηκε εκ νέου και έφτασε ξανά τις 307.700 το 2024, αυξανόμενος κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες σε έναν χρόνο (από το 2023 στο 2024).
Ακόμα μεγαλύτερη είναι η αύξηση του αριθμού των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ζουν στην ΕΕ/ΕΖΕΣ: ο αριθμός τους ανέρχονταν σε 95.500 το 2020 και, μετά από μια μικρή κάμψη το 2021, αυξάνεται έκτοτε και έφτασε σε 113.600 το 2024, αυξανόμενος κατά 10,5 ποσοστιαίες μονάδες σε έναν χρόνο (από το 2023 στο 2024).
Απώλεια παραγωγικού ανθρώπινου δυναμικού
Βαθιά ρωγμή
Η σχεδόν διπλάσια απώλεια ανθρώπινου δυναμικού σε σχέση με την ανάκτηση που καταγράφεται, σε συνδυασμό όμως και με την αξιολόγηση της χώρας από όσους επιστρέφουν, όπως τουλάχιστον καταγράφεται μέσω της έρευνας «Μετά την επιστροφή» που πραγματοποιήθηκε το 2024 μεταξύ Ελλήνων/ίδων που επέστρεψαν από το εξωτερικό την προηγούμενη πενταετία από την πρωτοβουλία Brain ReGain (Μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία για τον επαγγελματικό επαναπατρισμό Ελλήνων του εξωτερικού) δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας.
Συγκεκριμένα, μία σειρά παραμέτρων που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής στη χώρα βαθμολογούνται από ανεπαρκείς έως μέτριες από τη μεγάλη πλειοψηφία όσων 42 επέστρεψαν: συγκεκριμένα από ανεπαρκές έως μέτριο βαθμολογείται το σύστημα υγείας από το 79% των ερωτηθέντων/εισών, το εκπαιδευτικό σύστημα από το 84%, το επίπεδο διαβίωσης από το 76%, η οικονομία από το 84% και η ψηφιακή διακυβέρνηση από το 62%.
Το φαινόμενο του brain drain στην Ελλάδα της τελευταίας πενταετίας δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική υποσημείωση, αλλά αποκαλύπτει μια βαθιά ρωγμή που επιβεβαιώνεται πλέον από κάθε επίσημη πηγή
Δυστυχώς, η Ελλάδα καταγράφει επίσης ένα από τα υψηλότερα ποσοστά «δυνητικής κινητικότητας» στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού που παραμένει στη χώρα, δηλώνει έτοιμο να μεταναστεύσει αν βρει καλύτερες αποδοχές.
