Εικονικοί διαγωνισμοί, υπερκοστολογήσεις έως και 300% και εκδιώξεις ελεγκτών που προσπάθησαν να αποκαλύψουν το κύκλωμα – Στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για κατασπατάληση κοινοτικών κονδυλίων – Τι αποκαλύπτουν τα πορίσματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
Δικογραφία με την οποία διερευνώνται οι ευθύνες δημάρχων, διευθυντών υπηρεσιών και άλλων υπηρεσιακών στελεχών σε τουλάχιστον 50 δήμους της χώρας – από την Αττική, την Κεντρική Ελλάδα, τουριστικές περιοχές της Κρήτης και της Χαλκιδικής, νησιά του Αιγαίου και αλλού – σχηματίζει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ύστερα από πολύμηνη έρευνα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας,
της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου και άλλων ελεγκτικών φορέων. Σχετικός έλεγχος γίνεται δε – όπως παρουσιάζει «Το Βήμα» – και από τις ελληνικές δικαστικές αρχές.
Οι υποθέσεις που διερευνώνται αφορούν την κατασπατάληση τουλάχιστον 500 εκατομμυρίων ευρώ από κοινοτικούς πόρους, ενώ όσοι ασχολούνται με τη διερεύνησή τους κρίνουν ότι είναι από τις σοβαρότερες καταγγελίες των τελευταίων ετών.
Στο φόντο της ίδιας έρευνας, όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία, έχουν ήδη αναδειχθεί και πειθαρχικές ευθύνες κρατικών στελεχών, τα οποία έχουν απομακρυνθεί από τα πόστα τους.
Κονδύλια του ΕΣΠΑ
Οι υποθέσεις αφορούν την εγκατάσταση σε δεκάδες δήμους της χώρας νέου τύπου «έξυπνων» υδρομέτρων και συστημάτων τηλεμετρίας, αρκετά από τα οποία χρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά κονδύλια του ΕΣΠΑ.
Κατά τις προμήθειες αυτές, έχουν καταγγελθεί και διερευνώνται από τις Αρχές – στο σύνολο των περιπτώσεων κι από όλους σχεδόν τους ελεγχόμενους δήμους – υπερκοστολογήσεις άνω του 200%-300%, υπερβολικές ποσότητες στις παραγγελίες, αλλά και τεχνικές προδιαγραφές που ενδεχομένως περιόριζαν τον ανταγωνισμό.
Ακόμη αναφέρονται συνεννοήσεις στελεχών από τις 5-6 εταιρείες που συμμετείχαν στους διαγωνισμούς με στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή άλλες τύπου σχετικές μεθοδεύσεις. Μάλιστα, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι σε 2-3 δήμους έχουν ήδη κινηθεί νομικές διαδικασίες για την ανάκτηση των ποσών που έχουν δοθεί στη διάρκεια των παραπάνω προμηθειών. Είναι δε εντυπωσιακό ότι η έρευνα αυτή ξεκίνησε από αναφορά κρατικού λειτουργού με ελεγκτικό ρόλο που ήθελε να περιορίσει τη δράση των εν λόγω κυκλωμάτων, παρά την απροθυμία των προϊσταμένων του.
Οι προμήθειες
Τα ψηφιακά ή «έξυπνα» υδρόμετρα είναι η σύγχρονη εκδοχή του κλασικού ρολογιού νερού. Συνδέονται με ένα ευρύτερο σύστημα τηλεμετρίας ώστε οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) ή άλλες τεχνικές υπηρεσίες του δήμου να μπορούν να λαμβάνουν απομακρυσμένα τις
ενδείξεις, να εντοπίζουν ασυνήθιστες καταναλώσεις που μπορεί να οφείλονται σε διαρροές, να έχουν καλύτερη εικόνα των απωλειών του δικτύου. Οι εγκαταστάσεις λοιπόν των σύγχρονων υδρομέτρων περιλαμβάνουν συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, λογισμικό, συλλέκτες δεδομένων, πλατφόρμες παρακολούθησης.
Η σχετική πρόσκληση δημοσιεύθηκε από την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης των Προγραμμάτων «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» και «Πολιτική Προστασία» (ΕΥΔ ΠΕΚΑ & ΠΟΛΠΡΟ) του ΕΣΠΑ τον Δεκέμβριο του 2023. Δήμοι και Δημοτική Επιχείρηση Υδρευσης (ΔΕΥΑ) υπέβαλαν προτάσεις και τελικά εγκρίθηκαν 55 έργα σε ισάριθμους δήμους συνολικού προϋπολογισμού περίπου 500 εκατ. ευρώ (περίπου 9.000.000 το κάθε έργο).
Σύμφωνα λοιπόν με το περιεχόμενο αναφοράς 28 σελίδων που συντάχθηκε από κρατικό ελεγκτή των εν λόγω προμηθειών υδρομέτρων, ο οποίος ανακάλυψε τις σχετικές μεθοδεύσεις, «υπηρεσιακά στελέχη ζήτησαν επανειλημμένα από τους προϊσταμένους τους να παρέμβουν σε όσα εσφαλμένα και
παράτυπα εξελίσσονταν. Κι αυτό για να διορθωθούν εγκαίρως τα προβλήματα και να οδηγηθούν νομότυπα σε δημοπρατήσεις, συμβασιοποιήσεις και απορροφήσεις πόρων».
Και η αναφορά συνεχίζει με τις φράσεις: «Ωστόσο δεν ελήφθη καμία διορθωτική ενέργεια που να προστατεύει το δημόσιο χρήμα. Αντίθετα, στελέχη που αντιδρούσαν στα παραπάνω με έγγραφες παρεμβάσεις τους εκδιώχθηκαν. Υπήρξε έτσι εκφοβισμός των υπόλοιπων στελεχών ώστε να πάψουν να
αμφισβητούν και να αντιδρούν στις άνωθεν παρεμβάσεις. Ακόμη υπήρξε αποξένωση των στελεχών που έδρασαν ενάντια στη βούληση των προϊσταμένων τους από το αντικείμενό τους, ώστε να συνεχίσει η Διοίκηση να διαχειρίζεται τις συγχρηματοδοτούμενες αυτές πράξεις με τον τρόπο που ήθελε, χωρίς νέα προβλήματα και χωρίς τον φόβο νέων αντιρρησιών και αντιδράσεων».
Ακόμη, όπως αναφέρεται στην ίδια καταγγελία, «με ευθύνη των υπηρεσιών των δήμων και κάποιων εμπορικών οίκων έχουν προϋπολογιστεί με ιδιαίτερα αυξημένες τιμές, με αυξημένες (και αχρείαστες πολλές φορές) ποσότητες και με επικάλυψη φυσικού αντικειμένου. Στοιχεία τα οποία δημιουργούν αδικαιολόγητο κέρδος, ισόποση δημοσιονομική ζημιά, που υπερβαίνει, με εκτιμήσεις, τα €200.000.000».
Στο ίδιο κείμενο μνημονεύεται ότι ενώ στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη αλλά και την Κύπρο η αξία του κάθε υδρομέτρου προσδιοριζόταν στα 80 περίπου ευρώ, στην εν λόγω διαδικασία έφτασε τα 200-300 ευρώ! Ακόμη επισημαίνεται ότι με ευθύνη των δικαιούχων κατατέθηκαν παραπλανητικά έγγραφα με αποτέλεσμα την πλημμελή αλλά και παράτυπη αξιολόγηση και ένταξη.
Οι καταγγέλλοντες αναφέρουν ότι η ευθύνη για όλα αυτά ανήκει στους προϊσταμένους της ΕΥΔ, καθώς όχι μόνο δεν ελέγχθηκαν τα παραπάνω, ιδίως μετά τις αναφορές για ύπαρξη ενδείξεων παρατυπιών, αλλά και εντάχθηκαν προτάσεις με μεροληπτικό, παράτυπο και καταχρηστικό τρόπο,
ενώ άλλες τελείως παράτυπα και άδικα απορρίφθηκαν. Ετσι δεν τηρήθηκαν «οι διαγωνιστικές διαδικασίες έτσι όπως τις προσδιορίζουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί, η ΕΑΑΔΗΣΥ κ.λπ., με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν συνθήκες αδιαφάνειας που υποθάλπουν φαινόμενα διαφθοράς».
Παρασκήνιο
Μάλιστα, πηγές που γνωρίζουν το παρασκήνιο των παραπάνω αναφέρονται σε συναντήσεις εκπροσώπων των υπεύθυνων υπηρεσιών των δήμων (κυρίως από τη Βόρεια Ελλάδα), που πρωτοστάτησαν στις παρασκηνιακές ενέργειες, με υπευθύνους εταιρειών, ενώ μνημονεύεται και η εμπλοκή πολιτικών προσώπων. Χωρίς ωστόσο το θέμα της εμπλοκής πολιτικών προσώπων να έχει αναφερθεί σε επίσημα έγγραφα ή καταθέσεις.
Για τη συγκεκριμένη υπόθεση εκδόθηκε τελικά πόρισμα περίπου 140 σελίδων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας. Εκεί, ανάμεσα στα άλλα, διαπιστώνεται ότι «από τα στοιχεία που τέθηκαν στη διάθεση του κλιμακίου διαφαίνονται περιπτώσεις όπου προσφέροντες συμμετέχουν σε συγκεκριμένες ομάδες
(τριών ή περισσότερων εταιρειών), με τον ίδιο κάθε φορά ανάδοχο του διαγωνισμού, οι οποίες, κατόπιν έρευνας του κλιμακίου, διαπιστώθηκε ότι συνδέονται μεταξύ τους κατά κάποιον τρόπο, π.χ. ανήκουν στον ίδιο όμιλο εταιρειών, έχουν έδρα στη ίδια ταχυδρομική διεύθυνση, καθώς και κοινά μέλη στο διοικητικό τους συμβούλιο».
Επιπλέον μνημονεύεται ότι «η συνολική συμπεριφορά των συμμετεχόντων στη διαδικασία διερεύνησης τιμών, όπως προκύπτει από στοιχεία όπως το κείμενο των προσφορών (διαδοχικοί αριθμοί πρωτοκόλλου, άμεση ανταπόκριση και αποστολή της προσφοράς σε διάστημα μίας ημέρας) και οι
προσφερόμενες τιμές, ενέχει ενδείξεις μη αυτοτέλειας και ανεξαρτησίας των προσφορών που υποβλήθηκαν και ενδεχομένως νόθευσης του ανταγωνισμού». Στη συνέχεια του κειμένου προσδιορίζεται και σειρά άλλων παρατυπιών.
Παρατυπίες
Είναι ακόμη ενδεικτικό της έκτασης και της σοβαρότητας της εν λόγω έρευνας ότι η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) εντόπισε σοβαρές παρατυπίες στην εκτέλεση σύμβασης της Δημοτικής Επιχείρησης Υδρευσης και Αποχέτευσης Κιλκίς (ΔΕΥΑΚ), συνολικού προϋπολογισμού περίπου 2,5 εκατ. ευρώ.
Ο έλεγχος, ο οποίος ξεκίνησε ύστερα από δύο καταγγελίες, μίας ανώνυμης και μίας επώνυμης από την πλευρά ενός δημοτικού συμβούλου, αφορούσε την προμήθεια 10.350 ψηφιακών υδρομέτρων. Ο εν λόγω φάκελος έχει ήδη διαβιβαστεί στον αρμόδιο Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών, προκειμένου να προσδιοριστούν ποινικές ευθύνες των εμπλεκόμενων προσώπων. Αντίστοιχος έλεγχος με ύποπτα ευρήματα ολοκληρώθηκε σε δήμο της Λάρισας.
Σημειώνεται, τέλος, ότι το 2024 η Επιτροπή Ανταγωνισμού είχε προχωρήσει σε ενημέρωση ότι «διενήργησε επιτόπιο έλεγχο σε μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας για πιθανή οριζόντια σύμπραξη νόθευσης δημόσιων διαγωνισμών που αφορούν την ψηφιακή
διαχείριση του δικτύου ύδρευσης, ήτοι στην προμήθεια και εγκατάσταση ολοκληρωμένων συστημάτων τηλεπαρακολούθησης και τηλεχειρισμού οικιακών υδρομέτρων σε δίκτυα ύδρευσης, κατά παράβαση των άρθρων 1 Ν. 3959/2011 και 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης».https://www.tovima.gr/editor/lampropoulos-vasilis-g/
