Το Ρέθυμνο υπήρξε για δεκαετίες μία από τις πιο χαρακτηριστικές πανεπιστημιουπόλεις της Ελλάδας. Μία μικρή πόλη, όπου η καθημερινότητα των κατοίκων, η τοπική οικονομία και η κοινωνική ζωή συνδέθηκαν στενά με την παρουσία χιλιάδων φοιτητών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή μοιάζει να ξεθωριάζει.
Η στεγαστική κρίση, η εκρηκτική άνοδος των ενοικίων, η επέκταση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και η «μονοκαλλιέργεια» του τουρισμού διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα, η οποία επηρεάζει όχι μόνο τους φοιτητές, αλλά συνολικά την κοινωνική και οικονομική φυσιογνωμία της πόλης.
Οι άνθρωποι που ζουν και εργάζονται στο Ρέθυμνο περιγράφουν μια βαθιά αλλαγή: φοιτητές που δεν μπορούν να βρουν σπίτι, νέοι που εργάζονται παράλληλα για να αντεπεξέλθουν στα έξοδα, πανεπιστημιακά τμήματα με μειωμένη συμμετοχή, αλλά και μια πόλη που σταδιακά χάνει τον χαρακτήρα της ως ζωντανή πανεπιστημιακή κοινότητα.
«Η τουριστικοποίηση διαρρηγνύει τον χαρακτήρα της πόλης»
Όλα αυτά συζητήθηκαν στην εκδήλωση με θέμα: «Η Πανεπιστημιακή κοινότητα και το στεγαστικό ζήτημα στο Ρέθυμνο», που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στο «Σπίτι του Πολιτισμού».Ειδησεογραφικό αρχείο
Ο Γιάννης Ζαιμάκης, διευθυντής του Εργαστηρίου Κοινωνικής Ανάλυσης και Εφαρμοσμένης Κοινωνικής Έρευνας και καθηγητής του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, περιγράφει το Ρέθυμνο ως μία «κλασική ιστορική φοιτητούπολη», η οποία όμως μεταβάλλεται ραγδαία.
«Το Ρέθυμνο είναι μία από τις κλασικές ιστορικές φοιτητουπόλεις της Ελλάδος. Μικρή πόλη με μεγάλο αριθμό φοιτητικής κοινότητας που έχει μια ιδιαίτερη ταυτότητα και χαρακτήρα, ο οποίος πάει να διαρραγεί τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της διαδικασίας τουριστικοποίησης της πόλης», σημειώνει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η βασική αιτία βρίσκεται στην αλλαγή των χρήσεων κατοικίας και γης: «Βλέπουμε πάρα πολλές κατοικίες να μεταφέρονται από τη μακροχρόνια μίσθωση στην βραχυπρόθεσμη. Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στην άνοδο των τιμών των ενοικίων που σε συνδυασμό με την ακρίβεια που υπάρχει στην ελληνική κοινωνία καθιστά προβληματική τη διαμονή των φοιτητών στο Ρέθυμνο».
Η επίδραση αυτής της εξέλιξης, όπως εξηγεί, δεν περιορίζεται μόνο στο στεγαστικό επίπεδο, αλλά αγγίζει συνολικά τη λειτουργία του πανεπιστημίου.
«Το βλέπουμε στα μαθήματα, το βλέπουμε στον κόσμο που έρχεται πια στο πανεπιστήμιο. Το βλέπουμε ακόμη και στις μονάδες εισαγωγής των σχολών κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών που έχουν καθοδική πορεία στα περισσότερα τμήματα, που δεν σημαίνει αλλαγή του επιπέδου σπουδών», τονίζει.
Ο ίδιος περιγράφει και την αλλαγή της φοιτητικής εμπειρίας:
«Βλέπουμε πάρα πολλά παιδιά που εργάζονται. Πάρα πολλά παιδιά που σπουδάζουν στα τμήματά μας εξ αποστάσεως και έρχονται στις εξετάσεις ή ανά διαστήματα. Καταλαβαίνετε ότι όλο αυτό αλλάζει όλο το οικοσύστημα της πανεπιστημιακής κοινότητας».
Η κρίση στέγης αλλάζει την ίδια τη φυσιογνωμία του Πανεπιστημίου
Το πρόβλημα της στέγασης, σύμφωνα με τους πανεπιστημιακούς, επηρεάζει άμεσα ακόμη και την επιλογή σπουδών των νέων.
Ο κ. Ζαιμάκης εξηγεί ότι πολλοί υποψήφιοι φοιτητές αποφεύγουν πλέον το Ρέθυμνο λόγω κόστους: «Κάποιος φοιτητής από την υπόλοιπη Ελλάδα θα σκεφτεί πάρα πολύ να έρθει σε μία πόλη σαν το Ρέθυμνο».
Το γεγονός αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή, όπως σημειώνει, το Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Ρέθυμνο φιλοξενεί κυρίως ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.
«Τα παιδιά γνωρίζουν ότι οι επαγγελματικές οπτικές και η απορροφητικότητα είναι περιορισμένες και αυτό το βιώνουν με μία αίσθηση ματαιωμένων προσδοκιών. Δηλαδή το σκέφτονται: να σπουδάσουν, να δώσουν τόσα χρήματα και αύριο μεθαύριο;». Το αποτέλεσμα, όπως λέει, είναι ένα πανεπιστήμιο με «λιγότερο κόσμο, περισσότερη γκρίνια και προβληματισμό».
«Ήρθα σε ένα ζωντανό Ρέθυμνο και φεύγω από ένα νεκρό»
Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η περιγραφή της Ελευθερίας Ζέη, προέδρου του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Η ίδια αμφισβητεί ευθέως αν το Ρέθυμνο μπορεί πλέον να θεωρείται πανεπιστημιούπολη. «Θέλω να συζητήσουμε το αν πράγματι είναι Πανεπιστημιούπολη ή όχι το Ρέθυμνο», αναφέρει, εξηγώντας ότι ιστορικά οι πανεπιστημιουπόλεις χαρακτηρίζονταν από «τη στενή σχέση του Πανεπιστημίου με τον αστικό χώρο και τους κατοίκους».
Όπως σημειώνει: «Η τοπική οικονομία εκείνη την εποχή επικεντρώνεται στο Πανεπιστήμιο, το περιβάλλει, το στηρίζει και το τροφοδοτεί και τα μέλη του πανεπιστημίου συμμετέχουν πλήρως στην καθημερινή ζωή της πόλης».
Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια, αυτή η σχέση έχει πλέον διαρραγεί.
«Θεωρώ ότι είναι πάρα πολλοί οι παράγοντες που έχουν συμβάλει σε αυτήν τη ρήξη της πόλης με το πανεπιστήμιο. Ήρθα και βρήκα ένα Ρέθυμνο ζωντανό και σε τρία χρόνια θα φύγω με ένα Ρέθυμνο νεκρό», δηλώνει χαρακτηριστικά.
Η κ. Ζέη περιγράφει μία πόλη από την οποία οι φοιτητές εξαφανίζονται: «Πρώτον εξαφανίστηκαν οι φοιτητές από το Ρέθυμνο και οι λίγοι που υπάρχουν δουλεύουν στην εστίαση και στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις».
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η αδυναμία εύρεσης κατοικίας επηρεάζει άμεσα και τη συμμετοχή στις σπουδές: «Εφόσον λοιπόν εξαφανίζονται οι φοιτητές από την πόλη εξαφανίζονται και από το Πανεπιστήμιο, γιατί δεν μπορούν να έρχονται. Όταν δεν μπορούν να μένουν, είναι δύσκολο και να έρχονται».
Η ίδια μιλά πλέον για «ερήμωση» της πόλης τους χειμερινούς μήνες: «Το Ρέθυμνο ήταν ζωντανό τους χειμερινούς μήνες και τώρα δεν είναι πια. Η στέγη και η κατακόρυφη άνοδος των ενοικίων έχει παίξει πολύ σημαντικό ρόλο».
Και προσθέτει: «Ένας πολύ σημαντικός λόγος είναι τα AirBnB, γιατί αυτό έχει συμβεί σε πολλές άλλες πόλεις της Ελλάδας».
Η στεγαστική κρίση δεν αφορά μόνο τους φοιτητές
Η Μαριανέλα Κλώκα, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας, εντάσσει το πρόβλημα του Ρεθύμνου σε ένα πολύ ευρύτερο κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο.
«Το θέμα της στέγης είναι μία από τις 4-5 πληγές του ελληνικού νοικοκυριού», αναφέρει. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται:
«Τα τελευταία 5 χρόνια, η αύξηση κατά 30% των τιμών των ενοικίων έχει πλήξει κατά πολύ και πολύ περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο τα ελληνικά νοικοκυριά».
Η ίδια υποστηρίζει ότι η ελληνική κοινωνία πέρασε μέσα σε λίγες δεκαετίες από την κυριαρχία της ιδιοκατοίκησης στη ραγδαία αποδυνάμωσή της.
«Από το 86,5% φτάσαμε στο 70%. Χάσαμε δηλαδή 15 ποσοστιαίες μονάδες ιδιοκατοίκησης βίαια μέσα σε ένα διάστημα πολλαπλών κρίσεων».
Κατά την ίδια, η οικονομική κρίση, η πανδημία και η τουριστική μονοκαλλιέργεια δημιούργησαν ένα «εκρηκτικό μείγμα».
«Έχουμε πάρα πολύ μεγάλα προβλήματα τουριστικοποίησης στα αστικά κέντρα. Περιοχές όπως το Ρέθυμνο βασίζονται σε αυτό που λέμε μονοκαλλιέργεια, δηλαδή στον τουρισμό και μόνο».
Το αποτέλεσμα είναι μια αλυσίδα κοινωνικών πιέσεων: «Αυτό το εκρηκτικό μείγμα έχει δημιουργήσει μια μεγάλη ομάδα ατόμων που τα σπίτια τους πλειστηριάζονται, φοιτητές και φοιτήτριες που δεν μπορούν να βρουν φτηνή στέγη, εποχικούς εργαζόμενους που επίσης δεν μπορούν να βρουν φτηνή στέγη».
Η κ. Κλώκα τονίζει ότι η κρίση δεν περιορίζεται πλέον στις ευάλωτες ομάδες: «Αυτό που προκύπτει και είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό είναι ότι αυτή η κρίση δεν περιορίζεται στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Εξαπλώνεται και μάλιστα με πολύ άνισο τρόπο και στα μεσαία στρώματα».
Οι 7.000 κενές κατοικίες και τα ερωτήματα για το μέλλον
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του κ. Ζαϊμάκη στις περίπου 7.000 κενές κατοικίες που καταγράφονται στην πόλη του Ρεθύμνου.
«Ένα πρώτο που εγώ θα σκεφτόμουν είναι να δούμε τις περίπου 7.000 κενές κατοικίες στην πόλη του Ρεθύμνου, που προκύπτουν από την απογραφή του 2021», αναφέρει. Όπως εξηγεί, οι κατοικίες αυτές δεν είναι εύκολο να αξιοποιηθούν: «Κάποιες είναι επενδυτών της golden visa, κάποιες είναι αδρανείς, είναι συνιδιοκτησίες, υπάρχουν νομικά ζητήματα. Κάποιοι συνιδιοκτήτες δεν έχουν τα έσοδα να ανακαινίσουν το σπίτι».
Παρά τις δυσκολίες, θεωρεί ότι υπάρχουν δυνατότητες παρέμβασης. «Χρειάζονται γενναίες αποφάσεις, χρειάζεται συνέπεια από το κεντρικό κράτος, από την τοπική αυτοδιοίκηση αλλά και από την κοινωνία των πολιτών».
Ο ίδιος προτείνει ακόμη και περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση:
«Μπορεί να γίνει ακόμη ένας περιορισμός της χρήσης του Airbnb στην παλιά πόλη. Δύσκολο, αλλά το έχουν κάνει στην Ισπανία σε κάποιες περιοχές με επιτυχημένα αποτελέσματα».
Οι φοιτητικές εστίες και τα όρια των λύσεων
Η κατασκευή νέων φοιτητικών εστιών θεωρείται από πολλούς ένα σημαντικό βήμα, όχι όμως αρκετό. Ο Γιάννης Ζαιμάκης σημειώνει ότι οι εστίες μπορούν να καλύψουν μόνο μέρος των αναγκών.
«Θα καλύψει κάποιες σημαντικές ανάγκες και είναι ένα θετικό βήμα αλλά δεν θα λύσει το στεγαστικό πρόβλημα», τονίζει.
Παράλληλα, εκφράζει και έναν ευρύτερο προβληματισμό για το μοντέλο ανάπτυξης:
«Είναι ένα ερώτημα αν θέλουμε μία κοινωνική νησίδα να φτιαχτεί στις παρυφές της πόλης με 2.000 φοιτητές, που και αυτό έχει κάποιες συνέπειες για την πολιτισμική αύρα που δίνουν οι φοιτητές μέσα στην πόλη».
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο τη δημιουργία περισσότερων κλινών αλλά και το ίδιο το μοντέλο συνύπαρξης πανεπιστημίου και πόλης.https://www.goodnet.gr/
