Σε τμήματα ΑΕΙ φοιτητές και φοιτήτριες χωρούν σε μία μόνο σειρά εδράνων – Οι αιτίες, ο κίνδυνος «λουκέτων» και οι προσπάθειες των πανεπιστημιακών να περιοριστεί το φαινόμενο
Κάποτε ήταν δεκάδες. Σήμερα, σε ορισμένα τμήματα, οι πρωτοετείς φοιτητές και φοιτήτριες χωρούν σε μία μόνο σειρά εδράνων. Η εικόνα δεν έχει παντού την ίδια εξήγηση, αποκαλύπτει όμως ένα κοινό πρόβλημα. Σχολές που δυσκολεύονται να προσελκύσουν τη νέα γενιά των νέων.
Η σκηνή που περιγράφει στο «Βήμα» εκπρόσωπος πανεπιστημίου της περιφέρειας είναι χαρακτηριστική: Δύο πρωτοετείς είναι όλοι κι όλοι όσοι κάθονται στα πρώτα έδρανα, με τον καθηγητή να έχει απέναντί του μια αίθουσα που μοιάζει δυσανάλογα μεγάλη για το ακροατήριό του. Για όσους διδάσκουν στο τμήμα, όμως, αυτή δεν είναι απλώς μια εικόνα της πρώτης ημέρας. Είναι η κατάληξη μιας πορείας που έχει γίνει αισθητή τα τελευταία χρόνια.
«Η εικόνα είναι αποκαρδιωτική» μοιράζεται με «Το Βήμα» ο Νίκος Κούτσιος, πρόεδρος του Τμήματος Αειφορικής Γεωργίας του Πανεπιστημίου Πατρών στο Αγρίνιο, ενός τμήματος που φέτος έχει μόλις δύο πρωτοετείς φοιτητές. «Ακόμα και αν η μείωση των υποψηφίων έγινε σταδιακά μέσα στην τελευταία πενταετία, παραμένει μια παράξενη εικόνα.
Από τους περίπου 150 υποψηφίους που είχε κάποτε το τμήμα, τα τελευταία 3-4 χρόνια οι αριθμοί έχουν περιοριστεί δραματικά, ενώ πριν από δύο χρόνια δεν υπήρξε ούτε ένας εισακτέος» αναφέρει. «Κόβονται τα φτερά μου» λέει χαρακτηριστικά. Ο ίδιος, ωστόσο, στρέφει το βλέμμα στην επόμενη χρονιά, εκτιμώντας ότι η δυνατότητα πρόσβασης στο τμήμα και από το 4ο επιστημονικό πεδίο μπορεί να διευρύνει τον κύκλο των υποψηφίων και να αλλάξει την εικόνα.
Οι στρεβλώσεις της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής
Δεκατρία πανεπιστημιακά τμήματα ξεκινούν φέτος την ακαδημαϊκή χρονιά με λιγότερους των δέκα εισακτέους και 25 τμήματα με λιγότερους των 20. Περίπου δέκα χιλιάδες θέσεις δηλαδή και φέτος κενές στα ΑΕΙ της χώρας ως στρέβλωση του εξεταστικού συστήματος της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ), με την παραμορφωτική αντανάκλαση του φαινομένου να δείχνει τώρα και περιπτώσεις όπως αυτή του Πανεπιστημίου Πατρών, όπου και αυτοί που πέρασαν (σε ένα ποσοστό 7%) δεν πήγαν καν να γραφτούν στα μαθήματά τους.
Τέσσερις πρωτοετείς στο Μαθηματικό της Σάμου, πέντε στο Φυσικό της Καβάλας, πέντε στο Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας στην Δράμα… Οι αριθμοί αυτοί τελικά αυξάνονται μόνο κατά 5-6 άτομα κάθε χρόνο σε κάθε τμήμα από τις ειδικές κατηγορίες εισακτέων που ανακοινώνονται λίγο μετά την επίσημη ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής στα ΑΕΙ.
Πίσω όμως από τους μικρούς αυτούς αριθμούς, δεν κρύβεται μία μόνο ιστορία. Για κάποια τμήματα είναι η γεωγραφική θέση, για άλλα ο τρόπος εισαγωγής και για άλλα η εικόνα που έχουν οι υποψήφιοι για τις επαγγελματικές προοπτικές ενός πτυχίου. Και ενώ ορισμένα βλέπουν τις άδειες θέσεις ως προειδοποιητικό καμπανάκι, άλλα επιχειρούν ήδη να αλλάξουν το περιεχόμενό τους και να συναντήσουν τις ανάγκες μιας νέας εποχής.
Στη Σάμο, το ζήτημα συνδέεται περισσότερο με τη θέση του τμήματος στον ακαδημαϊκό χάρτη. Ο πρόεδρος του Μαθηματικού του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Αντώνης Τσολομύτης, αποδίδει μέρος της χαμηλής ζήτησης στη μείωση του μαθητικού πληθυσμού που κατευθύνεται στο 2ο επιστημονικό πεδίο, την ώρα που αυξάνεται το ενδιαφέρον για το 4ο.
«Θα ήταν ντροπή να κλείσει το Μαθηματικό της Σάμου»
Το τμήμα, πάντως, επιχειρεί να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. «Σχεδιάζει ένα δεύτερο πρόγραμμα σπουδών με αντικείμενο την Τεχνητή Νοημοσύνη, ώστε οι φοιτητές που θα το επιλέγουν να μπορούν να αποτυπώνουν την κατεύθυνση αυτή στο πτυχίο τους» περιγράφει ο κ. Τσολομύτης.
«Το 80%-90% στην Τεχνητή Νοημοσύνη κρύβει από πίσω του μαθηματικά» προσθέτει, υποστηρίζοντας ότι «τα Μαθηματικά παραμένουν στον πυρήνα ενός από τα πλέον αναπτυσσόμενα πεδία». Και για ένα τμήμα που βρίσκεται στη Σάμο, το νησί που έχει συνδεθεί ιστορικά με τον Πυθαγόρα, ο πρόεδρός του δεν κρύβει την αγωνία του: «Θα ήταν ντροπή να κλείσει το Μαθηματικό της Σάμου».
Την εικόνα της σταδιακής συρρίκνωσης του Τμήματος Μαθηματικών στη Σάμο περιγράφει και ένας φοιτητής που ξεκίνησε τις σπουδές του το 2020. Παρότι εκείνη τη χρονιά είχαν εισαχθεί περίπου 150 φοιτητές, στις αίθουσες του τμήματος, όπως θυμάται, έφταναν περίπου 30.
«Με τα χρόνια έπεσε κι άλλο. Οι πρωτοετείς ήταν πλέον ανύπαρκτοι» λέει στο «Βήμα» ο Αποστόλης Ζουγανέλης, περιγράφοντας μια αλλαγή που, όπως υποστηρίζει, έγινε σταδιακά αισθητή. Στην ίδια την καθημερινότητα άλλωστε, οι δυσκολίες ήταν εμφανείς. «Για έναν φοιτητή που έρχεται από την Αθήνα ή κάποια άλλη μακρινή περιοχή», προσθέτει, «το οικονομικό βάρος είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς χωρίς έκπτωση στα αεροπορικά εισιτήρια η μετακίνηση προς και από το νησί γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη».
Δώδεκα είναι οι φετινοί πρωτοετείς και στο Φυσικό Καβάλας. Από αυτούς, πέντε εισήχθησαν αρχικά και επτά μέσω ειδικών κατηγοριών, σύμφωνα με τον πρόεδρο του τμήματος Νίκο Βόρδο. Για τον ίδιο, η εικόνα δεν αφορά αποκλειστικά την Καβάλα. Παρόμοιοι αριθμοί, όπως εξηγεί, παρατηρούνται σε αρκετά τμήματα Φυσικής, καθώς «μέχρι σήμερα οι υποψήφιοι είχαν πρόσβαση σε αυτά από ένα μόνο επιστημονικό πεδίο. Από την επόμενη χρονιά αυτό αναμένεται να αλλάξει, γεγονός που δημιουργεί προσδοκίες για μεγαλύτερη προσέλευση» σημειώνει.
Τι θα κάνει ένας απόφοιτος Φυσικής;
Υπάρχει όμως και ένα άλλο πρόβλημα, που αφορά την εικόνα που έχουν οι ίδιοι οι υποψήφιοι για το επάγγελμα του φυσικού. «Οι περισσότεροι θεωρούν ότι μπορούν να δουλέψουν μόνο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση» λέει ο κ. Βόρδος. Οπως εξηγεί, «οι απόφοιτοι μπορούν να απασχοληθούν
μεταξύ άλλων σε εταιρείες πληροφορικής, καθώς κατά τη διάρκεια των σπουδών τους διδάσκονται προγραμματισμό και καλλιεργούν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, ενώ υπάρχουν και επαγγελματικές διαδρομές όπως η ιατρική φυσική». Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να σπάσει αυτό το στερεότυπο και να ενισχυθεί η επένδυση της χώρας στην έρευνα.
Στην Ιταλική Γλώσσα και Φιλολογία του Πανεπιστημίου Αθηνών οι πρωτοετείς ήταν φέτος 15. Ο αριθμός μπορεί να μοιάζει μεγαλύτερος σε σχέση με τις προηγούμενες περιπτώσεις, όμως για τον πρόεδρο του τμήματος Ιωάννη Τσόλκα δεν αποτυπώνει το πραγματικό ενδιαφέρον των υποψηφίων για το αντικείμενο. Το τμήμα, όπως λέει, «έχει παράδοση περίπου ενός αιώνα στην Ελλάδα, ενώ η ζήτηση φαίνεται και από τις κατατακτήριες εξετάσεις, όπου οι συμμετοχές φτάνουν τα 50-60 άτομα».
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η εισαγωγή στα ξενόγλωσσα τμήματα. Οπως εξηγεί, οι υποψήφιοι καλούνται να ξεπεράσουν τόσο την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής όσο και τη βάση που αφορά το ειδικό μάθημα. Και όμως, όταν οι 15 φετινοί φοιτητές κάθισαν στα πρώτα μαθήματα, η εικόνα ήταν διαφορετική από αυτή που θα περίμενε κανείς βλέποντας απλώς έναν αριθμό. «Πραγματικά ταξιδεύουμε» είπαν περιγράφοντας τις μέχρι στιγμής εντυπώσεις τους.
Από τη Σάμο μέχρι το Αγρίνιο και την Καβάλα, τα τμήματα αυτά καλούνται να εξηγήσουν γιατί οι νέοι τα προσπερνούν, αλλά και να βρουν τρόπους να τους ξαναφέρουν στις αίθουσες. Γιατί μπορεί οι δύο, οι τέσσερις ή οι δώδεκα πρωτοετείς να αρκούν για να ξεκινήσει ένα ακαδημαϊκό έτος. Το ερώτημα, όμως, είναι πόσοι φοιτητές θα υπάρχουν (αν υπάρχουν) σε αυτά τα επόμενα χρόνια.https://www.tovima.gr/editor/derizioti-mixaela-maria/
