ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΗΧΗΤΗΡΙΟΣ
ΕΠΙ ΤΗ ΕΝΑΡΞΕΙ
ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ
+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ
ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ
ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ
ΠΑΝΤΙ ΤΩ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,
ΧΑΡΙΣ ΕΙΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ
ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ,
ΠΑΡ HΜΩΝ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΙΣ
* * *
Τιμιώτατοι αδελφοί Ιεράρχαι και τέκνα εν Κυρίω ευλογημένα,
Έμπλεοι ιεράς συγκινήσεως, εισερχόμεθα και εφέτος, Θεία ευδοκία, εις την Αγίαν και Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, εις το στάδιον των ασκητικών αγώνων, τον καιρόν της νηστείας και της μετανοίας, της ταπεινώσεως και της προσευχής, της πνευματικής εγρηγόρσεως και της φιλαδελφίας,
με τα όμματα της καρδίας εστραμμένα προς τον ζωηφόρον Σταυρόν του Κυρίου, τον οδηγούντα πάντας ημάς προς το Άγιον Πάσχα, το διανοίγον τω γένει των ανθρώπων τας πύλας του Παραδείσου.
Η αρχομένη ευλογημένη περίοδος είναι ευκαιρία δια να συνειδητοποιήσωμεν εκ νέου την αλήθειαν της κατά Χριστόν ασκήσεως και την άρρηκτον σύνδεσίν της με την ευχαριστιακήν πραγμάτωσιν της Εκκλησίας, η οποία εις όλας τας εκφάνσεις και διαστάσεις της καταυγάζεται από το φως και την χαράν της Αναστάσεως. Το πνεύμα του ασκητισμού ουδόλως αποτελεί παρείσακτον στοιχείον εις τον Χριστιανισμόν,
ούτε είναι αποτέλεσμα επιρροής εξωεκκλησιαστικών δυαλιστικών ιδεολογημάτων. Άσκησις είναι μία άλλη λέξις δια τον χαρακτηρισμόν της χριστιανικής υπάρξεως, συνδέουσα αυτήν με την απόλυτον εμπιστοσύνην εις την Θείαν πρόνοιαν, με την ανεξάντλητον πνευματικήν ευφροσύνην της αφιερωμένης εις τον Χριστόν ζωής, με την αυθυπέρβασιν και την αυτοπροσφοράν, την φιλάνθρωπον αγάπην, τον σεβασμόν προς την κτίσιν πάσαν.
Η άσκησις δεν είναι υπόθεσις αυτοβούλων επιλογών και υποκειμενικών ιδιαιτεροτήτων, αλλά υποταγή εις τον κανόνα και την «καθολικήν πείραν» της Εκκλησίας. Αποτελεί, ως έχει λεχθή, «εκκλησιαστικόν», όχι «ατομικόν», γεγονός. Η εν Εκκλησία ζωή είναι αδιαίρετος. Μετάνοια, προσευχή,
ταπεινοφροσύνη, συγχωρητικότης, νηστεία, έργα ευποιΐας, είναι αλληλένδετα και αλληλοπεριχωρούμενα. Δεν υπάρχει εις την Ορθόδοξον παράδοσιν άσκησις ως αυτοσκοπός, η οποία πάντοτε οδηγεί εις υπερεκτίμησιν της ατομικής προσπαθείας και τροφοδοτεί τάσεις αυτοδικαιώσεως.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι ο κατάλληλος χρόνος δια την βίωσιν της Εκκλησίας ως τόπου και τρόπου αποκαλύψεως των δωρεών της Χάριτος του Θεού εν τη Εκκλησία, πάντοτε ως πρόγευσις της χαράς της Αναστάσεως του Κυρίου, ως του ακρογωνιαίου λίθου της πίστεως ημών και του ολοφώτου ορίζοντος της «εν ημίν ελπίδος».
Θεοκινήτως η Εκκλησία τιμά κατά το Σάββατον της Τυροφάγου την πανίερον μνήμην των εν ασκήσει λαμψάντων Αγίων ανδρών και γυναικών, οι οποίοι είναι οι αρωγοί και συνοδοιπόροι των πιστών εις τον δόλιχον της ασκήσεως. Εις το στάδιον των πνευματικών αγωνισμάτων έχομεν ευδοκούντα τον εν Τριάδι Θεόν, σκέπην την Παναγίαν Θεομήτορα και Μητέρα πάντων ημών, και πρεσβευτάς τους Αγίους και τους μάρτυρας της πίστεως.
Ο υγιής χριστιανικός ασκητισμός είναι συμμετοχή του όλου ανθρώπου, ως πνευματικής, ψυχικής και σωματικής ενότητος, εις την εν Χριστώ ζωήν, άνευ υποτιμήσεως της ύλης και του σώματος και άνευ μανιχαϊζούσης συρρικνώσεως της πνευματικότητος. Ως έχει γραφή, η χριστιανική άσκησις είναι εν τέλει «αγώνας όχι κατά αλλά υπέρ του σώματος», συμφώνως και προς το του Γεροντικού: «Ημείς ουκ εδιδάχθημεν σωματοκτόνοι, αλλά παθοκτόνοι».
Ατυχώς και αστόχως, ο χριστιανικός ασκητισμός εχαρακτηρίσθη από συγχρόνους διανοητάς ως άρνησις της χαράς της ζωής και ως περιστολή της ανθρωπίνης δημιουργικότητος. Ουδέν αναληθέστερον τούτου! Η άσκησις, ως απαλλαγή από το έχειν και την προσκόλλησιν εις την κατοχήν πραγμάτων και, κατ᾿ εξοχήν, ως απελευθέρωσις από το εγώ, από το «ζητείν τα εαυτού»,
από το «έχειν του είναι μας», είναι πηγή και έκφρασις γνησίας ελευθερίας.
Τι αληθέστερον από την έξοδον εκ της ειρκτής του «ατομικού δικαιώματος» και από την ανοικτοσύνην και την αγάπην προς τον συνάνθρωπον, από την εσωτερικήν «καλήν αλλοίωσιν» και την σταθερότητα εις την εφαρμογήν των εντολών του Θεού; Τι δημιουργικώτερον της νηστείας, όταν αυτή είναι ολιστική στάσις ζωής και εκφράζη το ασκητικόν και ευχαριστιακόν πνεύμα της Εκκλησίας, όταν είναι «κοινόν άθλημα» και όχι ατομικόν
αγώνισμα; Τι υπαρξιακώς συγκλονιστικώτερον από την μετάνοιαν, την εσωτερικήν μεταστροφήν, ως ζωτικήν κατεύθυνσιν προς την αλήθειαν, την εκ νέου ανακάλυψιν της δυνάμεως της Θείας Χάριτος, του βάθους της εν Χριστώ ζωής και της ελπίδος ζωής αιωνίου;
Είναι εντυπωσιακόν το γεγονός ότι, όταν αντικατεστάθη ο πρωτοχριστιανικός χαρακτήρ της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής ως περιόδου προετοιμασίας δια το Άγιον Βάπτισμα εις την Θείαν Λειτουργίαν της Αναστάσεως, από το «ήθος της μετανοίας», παρέμεινεν η βίωσις αυτής ως «δευτέρου βαπτίσματος». Δια τον λόγον αυτόν, η περίοδος της νηστείας και της μετανοίας δεν είναι σκυθρωπή.
Η υμνολογία μας ομιλεί δια το «έαρ της νηστείας» και η Θεολογία αποκαλεί την Μεγάλην Τεσσαρακοστήν «πνευματικήν άνοιξιν» και «περίοδον χαράς και φωτός». Όλα αυτά αποκτούν ιδιαιτέραν επικαιρότητα και αξίαν ενώπιον της συγχρόνου ανθρωπολογικής συγχύσεως και των, πολιτισμικής προελεύσεως, νέων αλλοτριώσεων.
Με αυτά τα αισθήματα και τας σκέψεις, υπενθυμίζοντες τοις εν απάση τη δεσποτεία Κυρίου τέκνοις της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας ότι, κατά την ημέραν του Ακαθίστου Ύμνου θα κορυφωθούν οι εορτασμοί επί τη συμπληρώσει 1400 ετών από του έτους 626, ότε, προς έκφρασιν
ευγνωμοσύνης προς την Θεοτόκον δια την διάσωσιν της Κωνσταντινουπόλεως από επικίνδυνον πολιορκίαν, εψάλη «ορθοστάδην» εις τον Ιερόν Ναόν των Βλαχερνών ο Ακάθιστος Ύμνος, ευχόμεθα προς πάντας υμάς εύδρομον το στάδιον της νηστείας, εν ασκήσει και υπομονή, εν ευχαριστία και δοξολογία. Είθε, αληθεύοντες εν αγάπη και αγιαζόμενοι εν Κυρίω, να βαδίσωμεν την οδόν προς την πεπληρωμένην χαράν της λαμπροφόρου Αναστάσεως Αυτού.
Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή ͵βκςʹ
† Ο Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος
διάπυρος προς Θεόν ευχέτης πάντων υμών
