Μάχη της Κρήτης: Αδημοσίευτες φωτογραφίες αποκαλύπτουν ομαδικό τάφο στο Ρέθυμνο το 1943.
Σκληρά και αδημοσίευτα ντοκουμέντα από τη Μάχη της Κρήτης έρχονται στο φως, φωτίζοντας ξανά τις θηριωδίες της ναζιστικής κατοχής και τη βαριά κληρονομιά της ιστορικής μνήμης. Πρόκειται για φωτογραφίες που για δεκαετίες παρέμεναν κλεισμένες σε ιδιωτικά αρχεία Γερμανών στρατιωτών και σήμερα αποκτούν νέα σημασία μέσα από τη συστηματική ιστορική έρευνα.
Ο ιστορικός ερευνητής και συλλέκτης Δημήτρης Σκαρτσιλάκης, με πολυετή ενασχόληση με τη Μάχη της Κρήτης, παρουσίασε στο ERTnews φωτογραφίες-ντοκουμέντα που αποτυπώνουν εγκλήματα των ναζιστικών στρατευμάτων στο νησί. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζει εικόνα ομαδικού τάφου Ρεθυμνιωτών, τραβηγμένη το 1943 στο νότιο Ρέθυμνο από Γερμανό αλεξιπτωτιστή.
Όπως εξηγεί ο ίδιος, η συγκεκριμένη φωτογραφία αποκτήθηκε πριν από χρόνια από γνωστό έμπορο στο Βέλγιο, ο οποίος αγνοούσε το πραγματικό της περιεχόμενο. «Είναι μια συσσωρευμένη εμπειρία πάνω από 20 χρόνια που με βοηθούν να καταλάβω τι ακριβώς απεικονίζει μια φωτογραφία», σημειώνει, προσθέτοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία ακριβούς ταυτοποίησης του χωριού όπου εντοπίζεται ο τάφος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει ο κ. Σκαρτσιλάκης όχι μόνο στη φρίκη που αποτυπώνεται, αλλά και στη στάση των θυμάτων:
«Είναι άλλο πράγμα να ακούς για μια εκτέλεση και άλλο πράγμα να βλέπει τη σκληρότητα του κατακτητή σε μια εικόνα, αλλά και το σθένος των ανθρώπων που πάνε για εκτέλεση, να στέκουν αγέρωχοι και να προχωρούν προς το θάνατο».
Γιατί υπάρχουν τόσα πολλά φωτογραφικά τεκμήρια
Η πληθώρα φωτογραφιών από τη Μάχη της Κρήτης δεν είναι τυχαία. Όπως εξηγεί, στη Γερμανία του Μεσοπολέμου η βιομηχανική παραγωγή φωτογραφικών μηχανών και το χαμηλό τους κόστος επέτρεπαν ακόμα και στον απλό στρατιώτη να διαθέτει αξιόλογο εξοπλισμό. Παράλληλα, το ναζιστικό καθεστώς επένδυσε συστηματικά στην προπαγάνδα, συγκροτώντας ειδικές μονάδες φωτογράφων και σκιτσογράφων.
Χαρακτηριστικό είναι ότι μόνο στη Μάχη της Κρήτης δραστηριοποιήθηκαν περισσότεροι από 50 πολεμικοί ανταποκριτές των αλεξιπτωτιστών, ενώ αντίστοιχος αριθμός υπήρχε και στους ορεινούς κυνηγούς – συνολικά τουλάχιστον 100 φωτογράφοι.
Από τα ιδιωτικά άλμπουμ στη συλλογική μνήμη
Μετά τη δεκαετία του 1990, χιλιάδες τέτοια φωτογραφικά άλμπουμ άρχισαν να διακινούνται στην ελεύθερη αγορά. Οι απόγονοι Γερμανών βετεράνων, συχνά χωρίς συναισθηματική σύνδεση με το παρελθόν, τα διαθέτουν σε παζάρια, διαδικτυακές πλατφόρμες και διεθνείς δημοπρασίες. «Οι φωτογραφίες αυτές είναι το μεγαλύτερο εξαγώγιμο προϊόν της ναζιστικής Γερμανίας 80 χρόνια», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης συλλέγει εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες υλικό που αφορά τη Μάχη της Κρήτης και τη νεότερη ιστορία του νησιού. Το αρχείο του είναι διαθέσιμο σε ερευνητές, έχει αξιοποιηθεί από επαγγελματίες ιστορικούς και έχει παρουσιαστεί σε εκθέσεις σε συνεργασία με μουσεία. Παράλληλα, βρίσκεται σε προετοιμασία έκδοση βιβλίου για τη Μάχη του Ρεθύμνου, βασισμένου σε εκτενή αρχειακή τεκμηρίωση.
«Τα ιστορικά αντικείμενα είναι εργαλεία μνήμης»
Για τον ίδιο, η συλλογή δεν είναι αυτοσκοπός. Δηλώνει ανοιχτός σε κάθε μορφή συνεργασίας με ιστορικούς, μουσεία και την Πολιτεία, υπογραμμίζοντας την ανάγκη θεσμικής στήριξης για την ανάδειξη και αξιοποίηση αυτού του πολύτιμου υλικού.
«Εδώ και πάνω από μία δεκαετία κάνω εκθέσεις με τις φωτογραφίες αυτές. Έχω βοηθήσει πάρα πολλούς επαγγελματίας ιστορικούς, δίνοντας τους αρχειακό υλικό και το υλικό μου είναι διαθέσιμο σε ερευνητές πάντα. Η πρόθεσή μου είναι η έκδοση βιβλίων στο μέλλον, ήδη βρίσκεται στα σκαριά «η μάχη του Ρεθύμνου», που θα περιέχει έναν μεγάλο όγκο αρχειακού υλικού και στο μέλλον βέβαια η συνέχιση της προσπάθειας και σε συνεργασία με μουσεία. Είμαι και μέλος στο Πολεμικό Μουσείο στο Ρέθυμνου και φέτος θα κάνουμε και μία ανάλογη έκθεση δείχνοντας ένα μεγάλο όγκο από τις φωτογραφίες αυτές. Είμαι ανοιχτός σε όλων των ειδών τις συνεργασίες. Συνεργάζομαι ήδη και με ιστορικούς και με μουσεία, φυσικά και με το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης. Οπότε όποιος θέλει να συνεργαστεί μαζί μου είναι πάρα πολύ εύκολο να με βρει και να συζητήσουμε τι μπορούμε να κάνουμε, όπως και η Πολιτεία», τονίζει.
Η ιστορία της Κρήτης, μέσα από αυτά τα σιωπηλά φωτογραφικά καρέ, συνεχίζει να μιλά – και να απαιτεί μνήμη, γνώση και δικαίωση.
Πηγές:
