Το πιο ενεργό ηφαίστειο της Ευρώπης δεν μπορεί να αναλυθεί από κανένα γεωλογικό μοντέλο και αναζητούνται απαντήσεις για το σχηματισμό και τη λειτουργία του.
Μια νέα έρευνα αναφέρει ότι η Αίτνα σχηματίζεται από θύλακες μάγματος βαθιά στον μανδύα της Γης γεγονός που ίσως την κατατάσσει σε μια σπάνια κατηγορία «petit-spot» ηφαιστείων και όχι στα συνηθισμένα τεκτονικά ή ηφαίστεια θερμών σημείων.
Η Αίτνα που βρίσκεται στη Σικελία είναι το πιο ενεργό ηφαίστειο της Ευρώπης. Παρ’ όλα αυτά οι επιστήμονες δυσκολεύονται εδώ και χρόνια να εξηγήσουν πώς ακριβώς σχηματίστηκε καθώς κανένα υπάρχον γεωλογικό μοντέλο δεν καλύπτει πλήρως την προέλευσή του.
Το ηφαίστειο έχει ηλικία άνω των 500.000 ετών και υψώνεται πάνω από 3.000 μέτρα στην ανατολική ακτή της Σικελίας. Εκρήγνυται πολλές φορές τον χρόνο γεγονός που το καθιστά ένα από τα πιο μελετημένα ηφαίστεια στον κόσμο αλλά και ένα από τα πιο μυστηριώδη ως προς τη δημιουργία του.
Σύμφωνα με νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης, σε συνεργασία με το Ιταλικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Ηφαιστειολογίας (INGV) στην Κατάνια, η Αίτνα ίσως σχηματίστηκε με έναν διαφορετικό μηχανισμό από τους γνωστούς.
Πώς σχηματίζονται συνήθως τα ηφαίστεια
Τα ηφαίστεια δημιουργούνται όταν πετρώματα στον μανδύα λιώνουν και σχηματίζουν μάγμα, το οποίο ανεβαίνει στην επιφάνεια. Υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι:
Γιατί η Αίτνα είναι διαφορετική
Η Αίτνα δεν ταιριάζει πλήρως σε καμία από αυτές τις κατηγορίες. Αν και βρίσκεται κοντά σε ζώνη καταβύθισης, η χημική σύσταση της λάβας της μοιάζει περισσότερο με αυτή των ηφαιστείων θερμών σημείων χωρίς όμως να υπάρχει τέτοιο σημείο στην περιοχή. Η νέα μελέτη προτείνει ότι το μάγμα της δεν δημιουργείται λίγο πριν τις εκρήξεις αλλά προέρχεται από μικρές ποσότητες μάγματος που ήδη υπάρχουν στον ανώτερο μανδύα περίπου 80 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια.
Το μάγμα αυτό ανεβαίνει προς τα πάνω σε «εκρήξεις», λόγω πολύπλοκων τεκτονικών δυνάμεων που σχετίζονται με τη σύγκρουση της αφρικανικής και της ευρασιατικής πλάκας. Καθώς η πλάκα λυγίζει κοντά στη ζώνη καταβύθισης δημιουργούνται ρωγμές μέσα από τις οποίες το μάγμα ανεβαίνει, σαν υγρό που πιέζεται μέσα από σφουγγάρι.
Μια νέα κατηγορία: τα «petit–spot» ηφαίστεια
Οι ερευνητές προτείνουν ότι η Αίτνα μπορεί να ανήκει σε μια τέταρτη, λιγότερο γνωστή κατηγορία ηφαιστείων που ονομάζονται «petit-spot». Αυτά ανακαλύφθηκαν το 2006 και είναι μικρά υποθαλάσσια ηφαίστεια που αποδεικνύουν την ύπαρξη θύλακων μάγματος κοντά στην κορυφή του μανδύα.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι η Αίτνα μπορεί να σχηματίστηκε μέσω ενός μηχανισμού παρόμοιου με αυτόν των petit-spot ηφαιστείων» εξηγεί ο Σεμπαστιέν Πιλέτ, επικεφαλής της έρευνας. Αυτό είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, γιατί τέτοιοι μηχανισμοί είχαν μέχρι τώρα παρατηρηθεί μόνο σε πολύ μικρά ηφαίστεια, ενώ η Αίτνα είναι ένα τεράστιο στρωματοηφαίστειο.
Τι σημαίνει αυτό για την επιστήμη
Τα ευρήματα αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται τον σχηματισμό ηφαιστείων παγκοσμίως. Αναλύοντας δείγματα πετρωμάτων από την Αίτνα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χημική σύσταση της λάβας παραμένει σχετικά σταθερή εδώ και περίπου 500.000 χρόνια, παρά τις αλλαγές στις τεκτονικές συνθήκες.
Αυτό υποδηλώνει ότι η πηγή του μάγματος βρίσκεται σταθερά στον ανώτερο μανδύα και ότι οι αλλαγές στη δραστηριότητα του ηφαιστείου σχετίζονται κυρίως με τις κινήσεις των τεκτονικών πλακών. Συνολικά, η μελέτη ενισχύει την ιδέα ότι η δραστηριότητα της Αίτνας συνδέεται με τον μηχανισμό «petit-spot», ανοίγοντας νέους δρόμους για την κατανόηση των ηφαιστείων και των γεωλογικών διεργασιών της Γης.
