Ενοποίηση ενισχύσεων και νέες προτεραιότητες στη νέα ΚΑΠ 2028 – 2034 – Οι βασικοί στόχοι
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι αγροτικές ενισχύσεις, επιχειρώντας να απαντήσει στις προκλήσεις που ανέδειξαν οι πρόσφατες κρίσεις στον πρωτογενή τομέα φέρνει η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034. Με έμφαση στην απλοποίηση, τη στόχευση και τη σύνδεση των ενισχύσεων με αποτελέσματα, το νέο μοντέλο προωθεί αλλαγές στη λογική των οριζόντιων επιδοτήσεων.
Για χιλιάδες αγρότες, η ΚΑΠ δεν είναι απλώς μια ευρωπαϊκή πολιτική και στρατηγική, αλλά βασικός πυλώνας του εισοδήματός τους. Η νέα περίοδος που σχεδιάζεται, ωστόσο, φέρνει αλλαγές που ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα το ποιοι θα στηριχθούν και με ποιους όρους.
Η παραδοσιακή δομή των δύο πυλώνων ενδέχεται να αλλάξει, με συγχώνευση των ενισχύσεων μετά το 2027
Σε φάση επανακαθορισμού εισέρχεται η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2024–2034, με τις προτεινόμενες αλλαγές να σηματοδοτούν μια σαφή μετατόπιση από το παραδοσιακό μοντέλο επιδοτήσεων σε ένα πιο ευέλικτο, στοχευμένο και αποτέλεσμα-κεντρικό σύστημα ενισχύσεων.
Η νέα αρχιτεκτονική, όπως παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της εθνικής διαβούλευσης, η οποία ξεκίνησε στην Αθήνα και αναμένεται να «μεταφερθεί» και στις 13 Περιφέρειες της χώρας, έρχεται ως απάντηση στις έντονες πιέσεις που δέχθηκε ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας τα τελευταία χρόνια, από τις κινητοποιήσεις αγροτών έως τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και της αυξανόμενης αβεβαιότητας στις αγορές.
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται η επισιτιστική ασφάλεια, η δίκαιη κατανομή των ενισχύσεων, η ανανέωση της γενιάς των αγροτών και η απλοποίηση της γραφειοκρατίας.
Η διαβούλευση για την ΚΑΠ 2028-2034 έχει ξεκινήσει, με τις τελικές αποφάσεις να αναμένεται να διαμορφωθούν με βάση τις πραγματικές ανάγκες του πρωτογενούς τομέα.
ΚΑΠ
Ποιες αλλαγές έρχονται στη νέα ΚΑΠ
Η παραδοσιακή δομή των δύο πυλώνων ενδέχεται να αλλάξει, με συγχώνευση των ενισχύσεων μετά το 2027, ενώ ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο αλλαγής του υφιστάμενου μοντέλου της περιφερειοποίησης με το γνωστό διαχωρισμό σε αροτραία, δενδρώδεις, βοσκοτόπια. Την ίδια στιγμή φαίνεται ότι φτάνουν στο τέλος τα ιστορικά δικαιώματα.
Τα οικολογικά σχήματα ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο γεωργοπεριβαλλοντικών παρεμβάσεων
«Αυτό που έχει σημασία να κρατήσουμε από αυτή την ανάλυση είναι ότι οι βασικές παρεμβάσεις που γνωρίζουμε από την τρέχουσα περίοδο, είτε πρόκειται για ενισχύσεις είτε για επενδύσεις, συνεχίζουν και στη νέα περίοδο, ενταγμένες όμως σε μια διαφορετική δομή», ανέφερε χαρακτηριστικά κατά την εναρκτήρια εκδήλωση της διαβούλευσης η γενική γραμματέας του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Αργυρώ Ζέρβα.
Κεντρική αλλαγή αποτελεί η συγκρότηση ενός ενιαίου πυρήνα χρηματοδότησης και παρεμβάσεων («ring fencing»), όπου συγκεντρώνονται τόσο οι άμεσες ενισχύσεις όσο και βασικές επενδυτικές παρεμβάσεις που μέχρι σήμερα ανήκαν στον Πυλώνα ΙΙ.
Σημαντικές αλλαγές σχεδιάζονται στις άμεσες ενισχύσεις. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι η βασική ενίσχυση, τα συμπληρωματικά καθεστώτα και οι ενισχύσεις νέων γεωργών ενοποιούνται σε ένα πιο συνεκτικό σχήμα, ενώ δίνεται μεγαλύτερη στόχευση σε συγκεκριμένες ομάδες: νέους αγρότες, γυναίκες και μικρομεσαίες οικογενειακές εκμεταλλεύσεις.
Σημαντική τομή αποτελεί και η αλλαγή στη λογική των περιβαλλοντικών ενισχύσεων. Τα γνωστά οικολογικά σχήματα (eco-schemes) παύουν να λειτουργούν ως αυτόνομο εργαλείο και ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο γεωργοπεριβαλλοντικών παρεμβάσεων.
Επίσης, ενισχυμένος θα είναι ο ρόλος των συνδεδεμένων ενισχύσεων, για τις οποίες διευρύνεται η ευελιξία στη χρήση τους από τα κράτη-μέλη, ενώ αναμένεται να αυξηθεί το διαθέσιμο κονδύλι.
Παραμένουν η ειδική ενίσχυση βάμβακος, αλλά και τα τομεακά προγράμματα κρίσιμων τομέων όπως η ελιά, το ελαιόλαδο, το μέλι, το κρασί και τα οπωροκηπευτικά.
Οι επενδυτικές παρεμβάσεις (σχέδια βελτίωσης, νέοι γεωργοί, εξισωτική αποζημίωση κ.ά) μεταφέρονται στον ίδιο βασικό πυρήνα χρηματοδότησης, ενισχύοντας τη συνοχή της πολιτικής.
Παράλληλα, εργαλεία όπως το LEADER και τα συστήματα καινοτομίας (AKIS) αποκτούν κομβικό ρόλο, επιτρέποντας συνέργειες μεταξύ διαφορετικών χρηματοδοτικών πηγών.
ΚΑΠ
Οι στόχοι της Ελλάδας
Πέρα από τη δομή, η ουσία της νέας ΚΑΠ θα κριθεί στον εθνικό σχεδιασμό, με κρίσιμα να είναι τα ερωτήματα, τα οποία έθεσε η κ. Ζέρβα, όπως ποιοι παραγωγοί θα στηριχθούν κατά προτεραιότητα; Ποια επίπεδα ενίσχυσης ανά κατηγορία παραγωγών και ανά κλάδο; Ποιος είναι ο ρόλος του ενεργού γεωργού και πώς θα τοποθετηθούμε ως προς τη στήριξη συνταξιούχων που συνεχίζουν να ασκούν γεωργική δραστηριότητα;
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην ανάγκη οι ενισχύσεις να μην λειτουργούν ως μόνιμο υποκατάστατο εισοδήματος, αλλά ως συμπληρωματικό εργαλείο ενίσχυσης της παραγωγικής δραστηριότητας.
Ωστόσο, για την ελληνική πλευρά η νέα ΚΑΠ οργανώνεται γύρω από τους εξής στόχους:
Να διασφαλίζεται δίκαιο και επαρκές εισόδημα για τους παραγωγούς.
Να συνδέεται η ανταγωνιστικότητα της αγροτικής παραγωγής με τη βιωσιμότητα και την επισιτιστική ασφάλεια.
Να προωθούνται επενδύσεις σε υποδομές, τεχνολογική αναβάθμιση, καινοτομία και ανθεκτικότητα, και
Να ενθαρρύνει την ανανέωση στο παραγωγικό δυναμικό – ώστε νέοι άνθρωποι να μπορούν να ζουν και να δημιουργούν στην ύπαιθρο με προοπτική.
